Útskrift ljósmæðra frá Háskóla Útskrift ljósmæðra

Heiti verkefnis „Þær eru konur eins og allar aðrar konur“ – Sýn ljósmæðra í meðgönguvernd á þarfir og væntingar barnshafandi kvenna með vímuefnavanda. Eigindleg rannsókn.
Höfundur Anika Noack
Leiðbeinandi Dr. Valgerður Lísa Sigurðardóttir

Anika tók rýnihópaviðtöl við ljósmæður sem starfa í áhættumeðgönguvernd til þess að kanna sýn þeirra á þörfum og væntingum barnshafandi kvenna með vímuefnavanda til meðgönguverndar. Niðurstöður verkefnisins ýta stoðum undir mikilvægi þess að mæta konum þar sem þær eru staddar og að taka þurfi tillit til þess sem leynist í bakpokanum þeirra. Grípa þarf þessar konur sérstaklega og lögðu ljósmæðurnar áherslu á að það þurfi að vera hægt að laga starfsumhverfið og faglegar leiðbeiningar að þörfum þeirra. Allt þetta er mikilvægur liður í því að skapa traust meðferðarsamband til þess að þær geti upplifað meðgönguvernd sem griðastað þar sem þær geta opnað sig og fengið hjálp.

Heiti verkefnis Hefur ástæða aukinnar þjónustuþarfa áhrif á útkomu fæðinga hjá konum sem fæða á Landspítala? Framskyggn ferilrannsókn.
Höfundur Anna Lilja Valdimarsdóttir
Leiðbeinendur Dr. Berglind Hálfdánsdóttir og Anna Sigríður Vernharðsdóttir

Anna Lilja skoðaði hvernig hraustum konum sem fæða á fæðingarvakt Landspítalans en endurflokkast í ferlinu, farnast. Niðurstöður hennar sýna að marktækur munur er á tíðni inngripa og fylgikvilla fæðingar eftir því hvernig konur endurflokkast. Niðurstöður sýndu meðal annars að konur sem þurfa á sterkum verkjalyfjum að halda á virku stigi fæðingar eru líklegri til að fá hita, að gert sé hjá þeim belgjarof og að streitumerki sjáist í fósturhjartsláttarriti. Í fæðingum þar sem konur endurflokkast vegna teppts framgangs eða meðferðar er líklegra að áhöldum sé beitt við fæðinguna og að gerð sé spangarklipping. Að lokum eru konur sem endurflokkast vegna nýrra áhættuþátta líklegri til að blæða meira og verða fyrir alvarlegum spangaráverkum. Rannsóknin varpar enn og aftur ljósi á mikilvægi samtals um val á fæðingarstað og áhrif inngripa á fæðingarferlið.

Heiti verkefnis Fæðingarupplifun maka á Íslandi 6-12 vikum eftir fæðingu og upplifun maka af stuðningi ljósmæðra. Lýsandi þversniðsrannsókn.
Höfundur Bryndís Guðmundsdóttir
Leiðbeinandi Dr. Valgerður Lísa Sigurðardóttir

Bryndís skoðaði fæðingarupplifun maka 6-12 vikum eftir fæðingu og upplifun þeirra af stuðningi ljósmæðra í barn­eignarferlinu. Í úrtakinu voru 116 makar og af þeim voru 94,9% ánægðir með fæðinguna og 94,8% ánægðir með veitta umönnun ljósmæðra í fæðingunni. Hins vegar voru einungis 55,2% ánægðir með tilfinningalegan stuðning ljósmæðra á meðgöngu. Niðurstöður Bryndísar sýna hvar sóknartækifæri liggja þegar kemur að því að bæta þjónustu við maka, þá sérstaklega í meðgönguvernd en einnig bendir margt til þess að bjóða þurfi upp á einstaklingsmiðaðri þjónustu við maka hvar sem komið er niður í barneignarferlinu.

Heiti verkefnis Tengsl notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu við sálræna líðan mæðra eftir fæðingu. Kerfisbundin fræðileg samantekt.
Höfundur Gyða Kolbrún Hallgrímsdóttir
Leiðbeinendur Dr. Berglind Hálfdánsdóttir og Ragnheiður Ragnarsdóttir

Niðurstöður fræðilegrar samantektar Gyðu Kolbrúnar benda til mögulegra tengsla notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu við auknar líkur á þunglyndis- og kvíðaeinkennum eftir fæðingu. Oxýtósín gegnir lykilhlutverki við tengslamyndun ásamt því að stuðla að sálrænu heilbrigði móður og því áhugavert og þarft að skoða þessi tengsl þar sem notkun ytra oxýtósíns í fæðingum er algeng. Út frá niðurstöðum rannsóknarinnar má sjá að ávallt þarf að meta ávinning inngripa í fæðingarferlið með tilliti til hugsanlegra afleiðinga. Aukin þekking ljósmæðra á mögulegum áhrifum ytra oxýtósíns í fæðingum stuðlar vonandi að aukinni fræðslu og upplýstri ákvarðanatöku skjólstæðinga.

Heiti verkefnis Eftirmálalaus fæðing og jákvæð upplifun af fæðingu. Aftursýn ferilrannsókn.
Höfundur Guðríður Lilja Lýðsdóttir
Leiðbeinendur Dr. Emma Marie Swift og Dr. Helga Zoega.

Guðríður notaði samtengd gögn úr fæðingarskráningu og vísindarannsókninni Áfallasaga kvenna til þess að kanna tengsl milli eftirmálalausrar fæðingar og jákvæðrar upplifunar af fæðingu. Eftirmálalaus fæðing er meðal annars án áhalda eða alvarlegra spangaráverka, ekki keisaraskurður og án innlagnar á vökudeild. Hlutfall eftirmálalausra fæðinga var 69,9% og hlutfall jákvæðrar fæðingarupplifunar var 55,5%. Konur sem áttu eftirmálalausa fæðingu voru marktækt líklegri til að hafa átt jákvæða upplifun af fæðingu samanborið við konur sem eftirmálar voru til staðar sem styður við hugmyndafræði ljósmæðra um að nýta inngrip einungis þegar þörf er á. Niðurstöðurnar undirstrika einnig mikilvægi þess að veita þeim hópi kvenna sem eiga fæðingu með eftirmála sérstaka athygli þegar unnið er með fæðingarupplifun.

Heiti verkefnis Fjöldi inngripa í fæðingu og tengsl við neikvæða fæðingarupplifun kvenna. Aftursýn ferilrannsókn.
Höfundur Hulda María Albertsdóttir
Leiðbeinendur Dr. Emma Marie Swift og Dr. Helga Zoega.

Hulda kannaði hvort fjöldi inngripa í fæðingu hafi áhrif á fæðingarupplifun kvenna. Til þess notaði hún gögn úr vísindarannsókninni Áfallasaga kvenna og náði úrtakið til 8.852 kvenna. Niðurstöður sýndu að þær konur sem hlutu inngrip í fæðingarferlið voru líklegri til þess að vera með neikvæða fæðingarupplifun miðað við konur sem hlutu engin inngrip. Af þeim konum sem hlutu engin inngrip voru 11,3% kvenna með neikvæða upplifun og fór hlutfallið stigvaxandi eftir fjölda inngripa og í því samhengi má nefna að af þeim konum sem hlutu fimm inngrip í fæðinguna sína voru 48,6% kvenna með neikvæða fæðingarupplifun. Þessi rannsókn er sú fyrsta á Íslandi til að sýna fram á tengsl milli fjölda inngripa og upplifunar.

Heiti verkefnis: Náttúruleg inngrip og sjálfkrafa upphaf fæðinga eftir 40 vikna meðgöngu. Fræðileg samantekt með kögunarsniði.
Höfundur: Linda Rut Sigríðardóttir Guildford
Leiðbeinandi: Dr. Embla Ýr Guðmundsdóttir

Tíðni gangsetninga vegna lengdrar meðgöngu hefur aukist á síðustu árum og ósjaldan svara ljósmæður spurningum um hvaða náttúrulegu aðferðir sé hægt að nota til þess að koma fæðingu af stað. Linda gerði það að rannsóknarefni sínu en um er að ræða fræðilega samantekt á því hvort náttúrulegar aðferðir geti stuðlað að sjálfkrafa fæðingu og dregið þannig úr þörf á gangsetningu með lyfjum. Niðurstöður rannsóknar hennar benda til þess að ákveðnar náttúrulegar aðferðir, svo sem belgjalosun, laxerolía og örvun geirvarta geti aukið líkur á sjálfkrafa fæðingu en árangurinn er samt tengdur einstaklingsbundnum þáttum svo sem fjölda fyrri meðganga og lengd núverandi meðgöngu.

Heiti verkefnis: Notkun viðbótarmeðferða á meðgöngu. Fræðileg samantekt með kögunarsniði.
Höfundur: Margrét Ásta Ívarsdóttir
Leiðbeinandi: Dr. Helga Gottfreðsdóttir

Margrét gerði fræðilega samantekt á notkun viðbótarmeðferða á meðgöngu en til þeirra teljast meðal annars nudd, nálastungur, jóga og inntaka bætiefna, vítamína, steinefna og náttúrulyfja af ýmsum toga. Fimmtán rannsóknir stóðust inntökuskilyrði og benda niðurstöður þeirra til þess að þungaðar konur noti viðbótarmeðferðir við ýmsum kvillum á meðgöngu en einnig til undirbúnings fyrir fæðingu. Algengustu viðbótarmeðferðirnar voru jurtalyf, nuddmeðferðir og vítamín- eða steinefnainntaka en menning og hefðir reyndust hafa mikil áhrif á hvaða meðferðir verða fyrir valinu hjá konum. Engar rannsóknir hafa verið gerðar meðal íslenskra kvenna á notkun viðbótarmeðferða en Margrét ályktaði að það væri þarft að skoða það hérlendis.

Heiti verkefnis: Tengsl þjónustuþarfa kvenna við útkomu fæðinga. Framsýn ferilrannsókn á heilsufarsflokkunarkerfi.
Höfundur: Mekkín Silfá Karlsdóttir
Leiðbeinendur: Dr. Berglind Hálfdánsdóttir og Anna Sigríður Vernharðsdóttir

Mekkín rannsakaði inngrip og fylgikvilla mæðra og barna hjá konum sem fæða á Landspítalanum eftir því hvernig þær voru heilsufarsflokkaðar í byrjun og ef/eða hvernig flokkunin breyttist. Niðurstöður sýndu marktækan mun á rannsóknarhópunum og þannig voru konur í grænum heilsufarsflokki heilt yfir ólíklegri til að verða fyrir inngripum og fylgikvillum fæðingar. Endurflokkaðar konur virtust vera í meiri áhættu á inngripum og fylgikvillum svo sem hita í fæðingu og að framgangur fæðingar tepptist. Fósturstreita kom einnig oftar fram í fæðingum endurflokkaðra kvenna en útkoma nýbura var engu að síður marktækt verri hjá konum í rauðum frumflokki. Konur í rauðum frumflokki eru vissulega í hættu á inngripum og fylgikvillum en það tengist þá oftar því sem gera má ráð fyrir út frá þeirra heilsufarsflokkun og áhættuþáttum sem þær hafa í grunninn. Í niðurstöðum rannsóknarinnar er bent á mikilvægi fræðslu um útkomur fæðinga á mismunandi fæðingarstöðum svo konur geti tekið upplýstar ákvarðanir í barneignarferlinu.

Heiti verkefnis: Ábótargjafir meðal nýbura á sængurlegudeild Landspítala. Lýsandi þversniðsrannsókn.
Höfundur: Ólöf Róbertsdóttir
Leiðbeinendur: Dr. Helga Gottfreðsdóttir og Hallfríður Kristín Jónsdóttir

Rannsókn Ólafar er framhaldsrannsókn á ábótargjöfum á sængurlegudeild Landspítalans og var markmið hennar að auka við þekkingu á tíðni ábótargjafa nýbura sem og að skoða ástæður þeirra, þá sérstaklega þeirra sem eru án læknisfræðilegra ástæðna. Það kom í ljós að skráningu á ábótargjöfum er ábótavant en tíðnin á rannsóknartímabilinu, sem varði í sjö mánuði árið 2024, var 6,9%. Af þeim fengu 65,4% ábót án læknisfræðilegra ástæðna og voru algengustu ástæðurnar ósk móður og lítil mjólk. Niðurstöður undirstrika mikilvægi þess að ljósmæður og hjúkrunarfræðingar búi yfir viðeigandi þekkingu á brjóstagjöf og áhrifaþáttum ábótargjafa. Þannig er best hægt að styðja við brjóstagjöf og veita viðeigandi fræðslu svo foreldrar geti tekið upplýsta ákvörðun um næringarval barna sinna.

Heiti verkefnis: „Ég var svo mikið að reyna að gera mitt allra besta“. Upplifun og reynsla erlendra ljósmæðra af því að starfa í íslensku heilbrigðiskerfi. Eigindleg viðtalsrannsókn.
Höfundur: Sara Björg Pétursdóttir
Leiðbeinandi: Dr. Helga Gottfreðsdóttir

Erlendum ljósmæðrum fer fjölgandi hér á landi. Til þess að varpa ljósi á upplifun ljósmæðranna af því að starfa í íslensku heilbrigðiskerfi tók Sara viðtal við sex erlendar ljósmæður. Við gagnagreiningu kom í ljós yfirþemað Menningarmunur og ólíkir starfshættir. Áskoranirnar eru af ýmsum toga og tengjast meðal annars ólíkum námsbakgrunni og starfsháttum í heimalandinu samanborið við námið hérlendis og verklag. Þær þurfa einnig að venjast nýrri klínískri nálgun en lofuðu flestar íslenskt starfsumhverfi þar sem teymis- og samvinna er mikil. Allar greindu þær frá einhvers konar samskiptaáskorunum og hversu flókið það getur verið að læra nýtt tungumál þó viljinn sé til staðar. Ljósmæðurnar höfðu frá mörgu að segja og er þeirra rödd mikilvægt innlegg í að efla og vanda inngildingu erlendra ljósmæðra í íslensku heilbrigðiskerfi.

Heiti verkefnis: „Þú getur ekki bara verið góð ljósmóðir fyrir meirihlutann, þú verður að vera góð ljósmóðir fyrir alla“. Upplifun litaðra kvenna af kynþáttafordómum í barneignarþjónustu á Íslandi. Eigindleg fyrirbærafræðileg rannsókn.
Höfundur: Tinna Alicia Kemp
Leiðbeinendur: Dr. Embla Ýr Guðmundsdóttir og Edythe L. Mangindin

Tinna tók viðtöl við átta litaðar konur með reynslu af barneignarþjónustu á Íslandi til þess að kanna hver upplifun þeirra og reynsla er af kynþáttafordómum og öráreiti í barneignarþjónustu á Íslandi. Í stuttu máli má segja að konurnar höfðu bæði reynslu og dæmi um slíkt og ljóst er að skortur er á þekkingu og menningarhæfni meðal heilbrigðisstarfsfólks á Íslandi. Þörf er á sértækri fræðslu um menningarlegar og lífeðlisfræðilegar þarfir þessara kvenna en skortur á henni getur leitt til rangfærslna, fordóma og lakari meðferðar. Allt þetta hefur áhrif á bæði andlega og líkamlega heilsu þeirra og getur skapað vantraust, aukna streitu og óöryggi hjá lituðum konum. Í rannsókninni kom fram sterk ósk um úrbætur.

Heiti verkefnis: Þunglyndiseinkenni maka í kjölfar fæðingar og upplifun þeirra á tengslum við barn 6–12 vikum eftir fæðingu. Lýsandi þversniðsrannsókn.
Höfundur: Valborg Bjarnadóttir
Leiðbeinandi: Dr. Valgerður Lísa Sigurðardóttir

Valborg kannaði sálræna líðan maka eftir fæðingu og vann úr gögnum þar sem 118 makar svöruðu spurningalistum til að meta þunglyndiseinkenni og upplifun á tengslum við ungabarnið 6–12 vikum eftir fæðingu. Niðurstöður leiddu í ljós að 4,9% þátttakenda upplifðu þunglyndiseinkenni og 5,1% upplifðu tengslaröskun til barns og þá gáfu niðurstöður vísbendingar um að samband sé á milli aukinna þunglyndiseinkenna og tengslaröskunar foreldra til barns. Rannsóknin er liður í því að sýna fram á mikilvægi þess að innleiða þurfi reglubundnar skimanir fyrir þunglyndiseinkennum maka en með því væri tekið fyrsta skrefið í átt að auknu tilliti til geðheilsu þeirra í barneignarferlinu.

Heiti verkefnis Áföll í æsku og fæðingarupplifun kvenna. Aftursýn ferilrannsókn.
Höfundur Ösp Jóhannsdóttir
Leiðbeinendur Dr. Emma Marie Swift og Dr. Helga Zoega

Í þessari rannsókn lýsir Ösp sambandinu milli áfalla í æsku og fæðingarupplifunar kvenna á Íslandi. Til þess notaði hún gögn úr vísindarannsókninni Áfallasaga kvenna ásamt gögnum úr fæðingarskráningu. Niðurstöður sýndu að tengsl eru á milli áfalla í æsku og neikvæðrar fæðingarupplifunar og að eftir því sem konur höfðu upplifað fleiri áföll í æsku voru þær líklegri til að hafa neikvæða fæðingarupplifun. Hjá konum með neikvæða fæðingarupplifun voru allar tegundir áfalla algengari samanborið við þær sem upplifðu fæðinguna á annan hátt. Nýta mætti þessar niðurstöður til þess að sníða sérhæfð úrræði í barneignarþjónustu fyrir þann hóp kvenna sem hefur áfallasögu og þannig stuðla að bættri heilsu og vellíðan mæðra og barna þeirra.