Í litlu samfélagi geta tengslin orðið sterk. Fyrir Kristínu Gretu, ljósmóður og deildarstjóra á fæðingardeild Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða á Ísafirði, felst fegurð ljósmóðurstarfsins einmitt í því að fá að fylgja fjölskyldum frá fyrstu vikum meðgöngu og áfram langt eftir að barnið er komið í heiminn. Fyrir vestan er Kristín Greta ekki aðeins ljósmóðir kvenna heldur er hún, eins og hún orðar það sjálf, ljósmóðir samfélagsins.
Kristín Greta er 34 ára, býr á Ísafirði með eiginmanni sínum og þremur dætrum og hefur frá því að hún hóf nám verið staðráðin í að byggja upp öfluga ljósmæðraþjónustu á Vestfjörðum. Áhuginn á heilbrigðisþjónustu kviknaði snemma, en hann sprettur frá eigin reynslu af móðurhlutverkinu og þeim stuðningi sem hún fékk frá sinni ljósmóður sem mótaði endanlega starfsvalið.
Ég eignaðist sjálf barn mjög ung eða 19 ára gömul og ég fann strax hvað stuðningurinn var mikilvægur. Ég lenti í miklum erfiðleikum með brjóstagjöf og þurfti að takast á við fæðingarþunglyndi og í þessum aðstæðum var það ljósmóðirin sem algjörlega greip mig. Mig langaði strax að geta veitt öðrum mæðrum þá þjónustu sem ég hafði fengið og líklega hefur það haft mest afgerandi áhrif á þá ákvörðun að verða sjálf ljósmóðir.
Uppvöxtur sem mótaði lífssýnina
Kristín Greta ólst upp í Bolungarvík með foreldrum sínum og tveimur yngri systkinum. Hún segir uppvöxtinn í litlu samfélagi hafi mótað sig sem manneskju og sú reynsla hafi fylgt henni út í lífið.
Það var einstaklega gott og gefandi að alast upp í svona litlu samfélagi þar sem nándin er mikil og allir þekkja alla. Fjölskyldan mín öll bjó á mínum uppvaxtarárum í Bolungarvík og maður gat rölt á milli til að kíkja á ömmu og afa. Þetta hef ég tekið með mér út í lífið og haft að markmiði að bjóða mínum börnum upp á það sama. Það er frelsið í þessum litlu bæjarfélögum sem gefur börnunum hvað mest. Þar sem er til dæmis auðvelt að smella á sig hjálminum og hjóla af stað að spyrja eftir vinum án þess að hafa áhyggjur af þungri umferð.
Nánd, samheldni og öflugt samfélag eru gildi sem hafa fylgt Kristínu Gretu allar götur síðan og endurspeglast bæði í hennar eigin fjölskyldulífi og í starfi hennar sem ljósmóðir á Vestfjörðum.
Fyrstu skrefin í starfi
Þegar Kristín Greta lauk ljósmóðurnámi var ekki sjálfgefið í augum allra að hún færi beint til starfa á Ísafirði. Sýn hennar var þó alltaf skýr, stefnan var sett á Ísafjörð. Þar hafði hún eignast börnin sín og þar slær hjarta hennar. Í gegnum ljósmóðurnámið heyrði hún hins vegar frá upphafi ítrekað efasemdir um að nýútskrifuð ljósmóðir gæti axlað þá ábyrgð sem fylgir því að starfa á litlum fæðingarstað.
Það leið ekki langur tími frá því ég hóf ljósmóðurnámið þar til ég fór að heyra efasemdaraddir frá bæði kennurum, leiðbeinendum og öðru starfsfólki í náminu um það hvort ég ætlaði virkilega að standa ein úti á landi. Athugasemdir á þessum nótum voru algengar og ómuðu eins og söngur í eyrum mér gegnum allt námið: Það er rosaleg ábyrgð að standa svona ein; Hvernig þorir þú að fara bara ein út á land og vinna ein?; Þú veist að þarna er enginn sérfræðingur eða vökudeild.
Sumarið eftir útskrift starfaði Kristín Greta á fæðingarvakt Landspítala sem henni þótti dýrmætur tími. Í kjölfarið hélt hún svo sínu striki, fór rakleiðis vestur og hefur síðan haustið 2019 starfað þar sem ljósmóðir á HVEST.
Fyrsta árið var vissulega krefjandi og ég þurfti svo sannarlega að standa í fæturna og treysta á sjálfa mig. En það gekk ótrúlega vel og það sýndi sig hvað þetta frábæra nám, ljósmóðurfræði og verknámið sem í því felst, gerir mann raunverulega tilbúinn til þess að hefja starfsferilinn hvar sem er.
Samfella sem skiptir máli
Starf ljósmóður á Vestfjörðum er fjölbreytt og ófyrirsjáanlegt. Dagurinn byrjar oft í hefðbundinni mæðravernd, heldur svo áfram í heimavitjunum og ungbarnaskoðunum, en tekur svo óvænta stefnu með fæðingu eða útkalli við bráðatilvik.
Fyrir mér er fegurðin við starfið hér á Ísafirði að enginn dagur er eins. Við störfum ekki bara á einu sviði barneignarferlisins heldur sinnum við svo gott sem öllu. Við þurfum því að vera góðar í mjög mörgu.
Fyrir Kristínu Gretu er það þó samfellan í þjónustunni sem veitt er og tengslin sem myndast við fjölskyldurnar sem vega þyngst.
Það dýrmætasta í starfinu er þessi samfella sem ég þori að leyfa mér að segja að finnist nánast hvergi annars staðar á þessu landi. Við sinnum konum frá getnaði og fram að þriggja mánaða aldri barns. Það er gefandi að sjá börnin sem maður tekur á móti vaxa og dafna í samfélaginu. Það er líka gefandi að fá að fylgja mæðrum í gegnum kannski þriðju og fjórðu meðgöngu og fá að taka á móti heilum systkinahóp — mér finnst það vera forréttindi. Það líður ekki sá dagur að maður hitti ekki foreldra, til dæmis í Nettó, sem vilja sýna manni hvað barnið hefur stækkað og spjalla við mann, þar sem yfirleitt myndast djúpt og gott meðferðarsamband á meðan á þjónustunni stendur.
Nándin við samfélagið getur þó einnig verið krefjandi og hefur kennt Kristínu Gretu mikilvægi þess að setja skýr mörk.
Það er stundum eins og samfélagið eigi mann skuldlaust og að maður sé ljósmóðir alls samfélagsins. Það getur bæði reynst fallegt og krefjandi á sama tíma. Maður þarf að hugsa alveg sérstaklega vel um sjálfan sig og hlúa að sér og draga úr álagi þegar maður sinnir bakvöktum, það tekur tíma að læra að setja mörk. Maður getur ekki verið að svara öllum fyrirspurnum á Facebook eða í einkasímanum allan sólarhringinn. Ef maður gerir það endar maður fljótt í kulnun.
Reynsla sem mótar fagmanninn
Þótt Kristín Greta hafi fundið fyrir miklu sjálfstrausti þegar hún hóf störf á Ísafirði leið ekki á löngu þar til hún stóð frammi fyrir erfiðum og óvæntum verkefnum sem áttu eftir að móta hana sem ljósmóður.
Eftirminnilegast er líklega fyrsta árið í starfi þar sem ég fékk hreinlega eldskírn meðan ég var blaut á bak við eyrun. Á fyrstu mánuðum í starfi fékk ég til dæmis á stuttu tímabili konu með fylgjulos, konu sem fékk legrof og fæðingu þar sem fæddist óvænt slappur nýburi.
Þá situr sérstaklega ein reynsla eftir í minningabankanum, en það var þegar aftakaveður tafði komu sérhæfðs teymis til Ísafjarðar.
Endurlífgunin situr kannski mest eftir ... Veðrið var svo slæmt að ég sá ekki út um gluggana á skurðstofunni. Sjúkraflugvélin gat ekki flogið og það átti að reyna á þyrluna. Það er sjaldan sem þyrlan getur ekki flogið en í þessu tilfelli var ekki hægt að lenda á Ísafirði. Gæslan hringdi og tilkynnti að það ætti að reyna mögulega lendingu í Vigur og koma bráðateyminu þannig yfir til okkar. Ég hef sjaldan upplifað mig jafn einangraða og fasta vegna veðurs og landfræðilegrar staðsetningar en á þessum tímapunkti. En þetta fór vel að lokum og er dýrmæt reynsla sem ég bý að.
Þrátt fyrir erfiðleikana segir hún reynsluna hafa eflt bæði sjálfstraust sitt og fagmennsku.
Uppbygging sem skilar árangri
Það sem veitir Kristínu Gretu mesta starfsánægju er fjölbreytileiki starfsins og sú uppbygging sem átt hefur sér stað í fæðingarþjónustunni á Vestfjörðum síðustu ár.
Það sem veitir mér mesta gleði er fjölbreytileikinn í starfi. Mér finnst svo gaman að fá að vera í öllu. Við erum ekki bara bundin við eitthvað eitt sem gerir þetta svo skemmtilegt.
Hún segir jafnframt mikla ánægju felast í því að sjá öflugt teymi byggjast upp.
Ég hef lagt blóð, svita og tár í uppbyggingu deildarinnar og við erum búin að koma á fót fæðingarteymi hér innanhúss sem samanstendur af ótrúlega faglegu og færu starfsfólki. Svona samstarf veitir mikla gleði og ánægju hér innanhúss.
Aukin mönnun hefur einnig skipt sköpum.
Þegar ég var hér ein gat ég verið föst í fæðingu í kannski sólarhring og enginn til að leysa mig af. Sem betur fer er það á undanhaldi með betri mönnun. Nú vinnum við í hámarki 16 tíma til að tryggja öryggi. Þetta hefur aukið ótrúlega á starfsánægjuna.
Baráttan fyrir fæðingarþjónustu í heimabyggð
Kristín Greta segir ljósmóðurstarfið hafa ýtt enn frekar undir þá skoðun sína um mikilvægi öflugrar heilbrigðisþjónustu í litlum samfélögum:
Það að vera ljósmóðir hér fyrir vestan hefur kennt mér hvað lítil samfélög geta verið samheldin og hvað það er mikilvægt að halda úti þjónustu í litlum byggðarkjörnum … Við erum hér fyrst og fremst fyrir konurnar og þeirra fjölskyldur. Ég myndi hvergi annars staðar vilja vinna heldur en hér.
Hún vonast til að fæðingarþjónusta á landsbyggðinni fái áfram að dafna en segir að minni fæðingarstaðir þurfi stöðugt að berjast fyrir tilverurétti sínum.
Það er von mín að framtíðin beri þá gæfu að fæðingarþjónusta verði áfram í boði fyrir fólk í sinni heimabyggð. Fólk úti á landi þráir að fæða í sínu nærumhverfi. Ég held bara að enginn, eða fáir, viti hvað við á þessum minni fæðingarstöðum þurfum að eyða mikilli orku og tíma í að berjast fyrir okkar tilverurétti.
Það dylst engum að málefnið er henni afar mikilvægt.
Ég mun svo lengi sem ég er ljósmóðir berjast með kjafti og klóm fyrir konurnar í mínu samfélagi og þeirra fjölskyldur þar sem við erum frábær fæðingarstaður með fullt af dýrmætri þekkingu.
Hafðu trú á sjálfri þér
Þegar Kristín Greta er spurð hvort hún eigi eitt ráð til að gefa nýútskrifaðri ljósmóður er svarið einfalt.
Fyrst og síðast er það að hafa trú á sjálfri þér og þeim eiginleikum og þekkingu sem þú hefur lært. Þegar maður er nýútskrifaður á maður að geta farið hvert sem er að vinna sem ljósmóðir.
Hún hvetur jafnframt nýjar ljósmæður til að kynna sér ólíka vinnustaði.
Ég mæli líka með að nýútskrifaðar ljósmæður prófi að vinna úti á landi og á mismunandi fæðingarstöðum. Maður lærir svo ótrúlega margt af því að sjá mismunandi aðstæður og með því dýpkar manns eigin sýn.
Kjarni starfsins
Þrátt fyrir annasamt starf er það fjölskyldan sem gefur Kristínu Gretu mesta orku utan vinnunnar. Frítímann nýtir hún gjarnan til ferðalaga með eiginmanni sínum og dætrum. En hvað er það allra besta við að vera ljósmóðir?
Að fá að deila gleðinni með fjölskyldum og vera partur af stærstu stundum í þeirra lífi. Mér finnst líka fallegt og á sama tíma gefandi að geta verið til staðar fyrir foreldra í sorg. Maður áttar sig ekki á því hvað maður er stór partur af lífi fólks fyrr en maður hittir fólk sem man enn hvað ég sagði við það í miðri hríð.
Hún segir þakklætið sem fjölskyldur sýni ljósmæðrum vera einstakt og það sem drífi hana áfram.
Það er þetta þakklæti og tilfinningin um að hjálpa öðrum sem gerir mig háða starfinu.
En þegar Kristín Greta lítur yfir starfsferilinn segir hún að fjölskyldurnar séu ekki þær einu sem eigi stóran þátt í því að hún starfi enn af sömu ástríðu. Samstarfsljósmæðurnar á Ísafirði skipi þar ekki síður stóran sess.
Ég væri ekki hér í dag ef það væri ekki fyrir samstarfsljósmæður mínar. Við erum fáar en höfum bundist ótrúlega sterkum böndum. Við erum samheldnar, styðjum hver aðra og deilum sömu sýn á þjónustuna sem við viljum veita. Það skiptir öllu máli þegar unnið er í litlu samfélagi.
Kannski er það einmitt þessi samheldni sem einkennir bæði starfið og samfélagið sem Kristín Greta hefur kosið að helga krafta sína. Þar eru tengslin við fjölskyldurnar, traust samstarfsfólksins og ástríðan fyrir faginu órjúfanlegur hluti af því sem gerir hana að þeirri ljósmóður sem hún er í dag.