Á dögunum, nánar tiltekið 5. maí á alþjóðadegi ljósmæðra, var haldið málþing um meðgöngur, fæðingar og þjóðfræði því tengt. Málþingið var á vegum Þjóðminjasafnsins, Félags þjóðfræðinga og Námsbrautar í þjóðfræði við Háskóla Íslands, í samstarfi við Ljósmæðrafélag Íslands. Tilefni málþingsins var opnun nýrrar spurningaskrár þjóðháttasafns sem safnar upplýsingum hjá almenningi um meðgöngur, fæðingar og fyrstu mánuði barnsins. Sambærileg spurningaskrá var send frá Þjóðminjasafninu árið 1963.
Ljóst er að miklar breytingar hafa orðið á hefðum og venjum í kringum barnsburð síðan þá, en viðfangsefni þjóðfræðinnar eru til að mynda alþýðumenning, aðstæður fólks, heimilisþættir og siðir og venjur í samfélaginu. Ljósmóðurfræðin fjallar um barneignir og kynheilbrigði og tilheyrir heilbrigðisvísindasviði sem lítur á barneign sem félagslegan atburð þar sem líkamlegir og sálfélagslegir þættir fara saman. Áhersla er lögð á að mæta barnshafandi konum og fjölskyldum þar sem þau eru stödd með sinn menningarlega arf, fjölbreytilegan bakgrunn, óskir og þarfir. Það er því margt sameiginlegt með þjóðfræði innan hug- og félagsvísinda og ljósmóðurfræði.
Þjóðfræði hefur verið kennd við Háskóla Íslands frá árinu 1972 og varð námsbraut innan félagsvísindadeildar árið 1980. Þá hafði ljósmóðurfræði verið kennd innan Ljósmæðraskóla Íslands (áður Yfirsetukvennaskólans) frá árinu 1912 sem fluttist í Háskóla Íslands árið 1995 og varð formlega námsbraut árið 2009.
Spennandi þróun hefur orðið í námi, starfi og rannsóknum þessara greina á síðustu áratugum eins og sjá mátti á heiti erinda sem voru á dagskránni þegar þjóðfræðingar og ljósmæður leiddu saman hesta sína. Í auglýsingu um málþingið kom fram að fundarstjórn væri í höndum ljósmóður, sem reyndist vera Unnur Berglind Friðriksdóttir, formaður Ljósmæðrafélagsins, sem hjálpaði þá nýrri spurningaskrá að koma í heiminn eftir 62 ára meðgöngu og er hún nú opin almenningi inni á vefsíðunni sarpur.is.
Helga Vollertsen, sérfræðingur þjóðháttasafns, sagði í upphafserindi sínu; 62 ára meðganga: Ný spurningaskrá lítur dagsins ljós, frá tilurð spurningaskrárinnar þar sem safnað er þjóðfræðilegum upplýsingum um barneign, einum merkilegasta lífsviðburði okkar mannanna.
Spurningaskráin skiptist í nokkra kafla frá því að vera um aðdraganda fæðingar til umönnunar barnsins fyrstu mánuðina. Spurt er um ýmsa nýlega siði tengda barneignarferlinu, til dæmis um hvernig kynningar á kyni barns fóru fram eftir ómskoðanir, um heimferðina af fæðingardeild, heimfararsett, gestakomur og gjafir, nafngjöf, svefnvenjur og verkaskiptingu milli foreldra við umönnun, áhrif og notkun samfélagsmiðla og tækni við barnauppeldi – svo eitthvað sé nefnt. Heilsufarsþættir eru einnig skráðir, um meðgönguna, undirbúning fyrir fæðinguna, fæðingarhjálpina, fæðingarstað, sængurleguna heima, ungbarnavernd og reynslu af samskiptum við ljósmóður og heilbrigðiskerfið. Einnig er upplýsinga aflað um reynslu af missi í barneignarferlinu.
Eva Þórdís Ebenezersdóttir þjóðfræðingur nefndi sitt erindi; Ljósmæður hjá álfum, mikilvægi sagnaarfsins og erindi Dagrúnar Óskar Jónsdóttur þjóðfræðings bar heitið; Töfrapils sem getnaðarvörn í íslenskum þjóðsögum. Vilborg Davíðsdóttir rithöfundur og þjóðfræðingur sagði frá fæðingum í sögulegum skáldsögum hennar frá víkingaöld. Í erindinu; Biðjum þá dísir duga: Fæðingarhjálp heiðinna vætta, sagði Vilborg einnig frá trúarlegum fornritum sem innihalda töfraþulur eða bænir sem notaðar voru í fæðingarhjálp, til dæmis Margrétarsögu. Margrét var verndardýrlingur kvenna í barnsnauð á Íslandi og sagnir eru til um hvernig handrit af sögunni voru lögð við konuna, með það fyrir augum að börn kæmust heilbrigð úr móðurkviði.
Oddrúnargrátur og Sigurdrífumál eru þekkt eddukvæði sem farið var með yfir konum í fæðingu. Oddrún, sem var ein þekktasta ljósmóðirin í fornritum, „gekk mild fyrir hné, meyju að sitja“ og hún „ramt gól“ „bitra galdra“. Valkyrjan Sigurdrífa gaf líka góð ráð í fæðingarhjálp þegar hún kvað;
Bjargrúnar skaltu kunna
ef þú bjarga vilt
og leysa kind frá konum,
á lófa þær skal rista
og of liðu spenna og
biðja þá dísir duga.
Berglind Ragnarsdóttir þjóðfræðingur kynnti meistara ritgerð sína í erindinu Ljósmæður og skemmri skírn en ritgerðin byggir einmitt á svörum úr eldri spurninga listum þjóð hátta safnsins um efnið frá 93 konum fæddum eftir 1900. Skemmri skírn var fram kvæmd af ljós mæðrum fyrstra kvenna ef ekki var hægt að ná til prests, til að tryggja barninu inn göngu í samfélag lifandi og dauðra, en það þótti veita huggun í sam ræmi við þjóðtrúna.
Fæðingarsögur: þekkingarbrunnur ljósmóðurfræða og lista var lokaerindið og flutt af Ólöfu Ástu Ólafs dóttur ljós móður. Hún sagði meðal annars frá rann sóknum sínum sem hafa sýnt að megin þráðurinn í fæðingarsögum ljós mæðra á Íslandi er um mikil vægi nær veru og yfirsetu ljósmæðra í fæðingum þar sem ljós móðurþekking, inn sæi og list fær að þróast. Galdrar nútímans felast þá jafnvel í hinu gagn kvæma sam bandi við konur og fjölskyldur sem er grunnur ljós móður starfs og stuðlar að öryggi og farsælli fæðingu barns í heiminn.
Vel var mætt á málþingið og sköpuðust skemmtilegar og fróð legar umræður í nota legu and rúms lofti þjóð minja, í nálægð við sagnir um þjóð hætti og barneignir frá því fyrr og nú. Nú þegar ný spurninga skrá lítur dagsins ljós skapast ýmis tæki færi til þver fags legs sam starfs í rann sóknum þjóð fræðinga og ljós mæðra til aukinnar þekkingar um þjóð hætti og barn eignir á Íslandi.