Heimaprjónuð heimferðarsett hafa bæði menningar-legt og tilfinningalegt gildi á Íslandi og víðar á Norðurlöndum. Heimferðarsettin, fötin sem nýburar klæðast í fyrsta ferðalagi sínu frá fæðingarstað og heim, bera með sér ákveðna sögu og tengingu við fjölskyldu og samfélag.
Á Íslandi hefur heimaprjón verið hluti af þjóðararfinum langt aftur í aldir. Í gamla daga var prjónaskapur nauðsyn. Prjónuð föt vernduðu fólk gegn íslenskum veðrum og má segja að ullin hafi verið ein af okkar helstu auðlindum. Þegar ullariðnaðurinn þróaðist á 19. og 20. öld breyttist prjónaskapurinn smám saman úr hagnýtu handverki í listform, tákn um umhyggju og ást. Um miðja 20. öld, þegar fæðingar fluttust í auknum mæli af heimilum inn á sjúkrahús, varð til ný hefð: heimferðarsettið. Foreldrar og fjölskyldur fóru að leggja sérstaka áherslu á fyrsta ferðalag barnsins heim af fæðingarstað og prjónað sett varð hluti af þessum tímamótum.
Í dag eru heimferðarsettin oft handgerð gjöf til nýfædds barns. Þau eru prjónuð af kærleika, oft af verðandi móður, ömmu, frænku eða vinkonu og bera með sér hlýju, væntumþykju og gleði. Settin eru jafn mismunandi og þau eru mörg, en yfirleitt eru þau unnin úr fínni, mjúkri ull og samanstanda af peysu og húfu, parað við buxur, vettlinga, sokka eða samfellu.
Heimferðarsett eru því ekki aðeins falleg föt, þau eru líka tákn um umhyggju, fjölskyldutengsl og hlýju gagnvart nýja barninu. Þegar barnið er klætt í heimferðarfötin er það umlukið hlýju og mýkt fjöl-skyldunnar og verður hluti af þessari sögu og menningu sem hefðin ber með sér. Þegar heimferðarsettið er prjónað af fjölskyldumeðlimi verður merking þess jafnvel enn dýpri. Hver lykkja og hver stefna í garninu endurspeglar kærleika, eftirvæntingu og undirbúning fyrir nýtt líf. Handverkið verður þannig að brú milli kynslóða, það tengir saman ömmu og barnabarn, móður og barn, vinkonur og systur. Slík gjöf getur einnig vakið stolt og gleði, bæði hjá þeim sem prjónar og þeim sem tekur við. Hún sameinar tíma, natni og tilfinningu á hátt sem fátt annað gerir.
Þessi hefð hefur einnig orðið hluti af stærra menningarmynstri. Uppskriftir að heimferðarsettum birtast nú í bókum, tímaritum og á netinu og nýjar útgáfur eru prjónaðar í litum og mynstrum sem endurspegla nútímann. Með þessari þróun hefur hefðin ekki glatast heldur lifað góðu lífi, breyst og aðlagast nýjum tímum.
Áherslan á sjálfbærni og íslenskt handverk hefur einnig styrkt stöðu heimferðarsetta. Þau eru fallegt og umhverfisvænt mótvægi við fjöldaframleidd föt, þar sem ekki aðeins útlitið skiptir máli, heldur sagan sem fylgir. Í sumum fjölskyldum er sama heimferðasettið notað fyrir öll börn sem fæðast á meðan prjónað er nýtt sett fyrir hvert barn í öðrum fjölskyldum.
Sjálf hef ég prjónað heimferðarsett á aðra dóttur mína, börn systur minnar og vinkvenna og það er ekkert sem jafnast á við það að sjá nýfædd kríli í mínu eigin handverki, tilfinning sem ég trúi að annað handavinnufólk upplifi líka.
Heimferðarsett eru því meira en bara prjónuð peysa og húfa. Þau eru arfleifð, ást og list í senn – kærleiksrík gjöf sem tengir kynslóðir og fagnar nýju lífi.
