Fræðsla og undirbúningur fyrir fæðingu: Þróun íhlutunar og reynsla foreldra af fæðingarsamtali í meðgönguvernd

Ágrip

Inngangur

Opinberar leiðbeiningar gera ráð fyrir að konum skuli veitt fræðsla fyrir fæðingu í meðgönguvernd. Takmörkuð þekking er til um efnið hér á landi en þær fáu rannsóknir sem birst hafa benda til að meirihluta barnshafandi kvenna þyki fræðsluþörfum þeirra varðandi fæðinguna ekki mætt með fullnægjandi hætti í meðgönguvernd. Markmið rannsóknarinnar er tvíþætt: að þróa fæðingarsamtal sem ljósmæður geta nýtt í meðgönguvernd og kanna reynslu kvenna af slíku samtali.

Efniviður og aðferðir

Rannsóknin er eigindleg og byggir á hugmyndafræði fyrirbærafræðinnar. Hún skiptist í annarsvegar forrannsókn þar sem fæðingarsamtalið var þróað og for-prófað og hins vegar sex viðtöl sem tekin voru við nýbakaða foreldra, fimm pör og eina móður, sem voru að eignast sitt fyrsta barn (n=11). Konurnar voru allar hraustar, áttu eðlilega meðgöngu og fæddu allar á ljósmæðrastýrðri fæðingardeild. Notast var við tilgangsúrtak og viðtölin greind samkvæmt gagnagreiningu Giorgi.

Niðurstöður

Eitt yfirþema kom í ljós „Aukinni þekkingu fylgir ró og öryggi“ sem rammaði inn reynslu af fæðingarsamtalinu á meðgöngu. Að notfæra sér seiglu og þrautseigju var rauði þráðurinn í gegnum viðtölin og birtist meðal annars í þeim undirþemum sem greind voru: „Fæðingin römmuð inn“, „Að geta séð sig í aðstæðunum“, „Ókei ég get þetta alveg!“ og „Í öruggum höndum“.

Ályktanir

Hugmyndafræðileg nálgun fæðingar-samtalsins sem byggði á þremur þáttum reyndist góður grunnur fyrir fræðslu og upplýsingagjöf um fæðingu. Meginniður-stöður gefa vísbendingar um að fæðingar-samtalið eigi þátt í að styrkja sjálfsöryggi kvenna til að fæða án inngripa. Hug-myndafræði fæðingarsamtalsins getur verið innlegg í þróun fæðingarfræðslu fyrir fleiri fæðingarstaði og hópa á meðgöngu.

Lykilorð
fæðingarfræðsla
fæðingarsamtal
undirbúningur fyrir fæðingu
einstaklingsbundin fræðsluíhlutun
samfelld ljósmæðrastýrð þjónusta
reynsla foreldra

Inngangur

Í lögum um heilbrigðisþjónustu segir að allir landsmenn skulu eiga kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem á hverjum tíma eru tök á að veita til verndar andlegu, líkamlegu og félagslegu heilbrigði (1). Jafnframt þarf þjónustan að vera byggð á bestu þekkingu sem völ er á (2). Þegar árangur og gæði meðgöngu-verndar og fæðingarþjónustu í nútíma samfélagi eru metin nægir ekki að einblína eingöngu á tíðni burðarmálsdauða og líkamlegs skaða hjá móður og barni, heldur þarf einnig að huga að sál-félagslegri útkomu meðgöngu og fæðingar. Í leiðbeiningum frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni er lögð áherslu á að fæðingar-upplifun ætti þannig að hafa meira vægi í tengslum við útkomu fæðingar því hún hefur langtímaáhrif á heilsu og vellíðan kvenna í samfélaginu (3). Því hafa verið þróuð úrræði fyrir konur til að bæta upplifun þeirra af fæðingunni sbr. íslenska fýsileikarannsókn á fæðingarsamtali við ljósmóður eftir fæðingu (4). Vísbendingar um markmið fæðingarfræðslu má finna í nýlegri stöðuskýrslu Heilbrigðisráðuneytisins (5) og í leiðbeiningum mæðraverndar eins og þær eru skilgreindar á vef Þróunarmiðstöðvar íslenskrar heilsugæslu. Þar kemur fram að við 16., 25., 28. og 31. viku skuli ræða val á fæðingarstað og við 28, 31, 34 og 36 vikur skuli ræða um fæðinguna og undirbúning hennar (6). Óvíst er hvernig þessu er fylgt eftir í meðgönguvernd á hinum ýmsu stöðum hér á landi og fáar rannsóknir liggja fyrir í þeim efnum en mikilvægt er að byggja fræðslu á gagnreyndri þekkingu og taka tillit til fræðslu-þarfa og óska þeirra sem fræðslunnar njóta (7, 8).

Fræðilegur bakgrunnur

Fæðingarundirbúningur

Foreldra- og/eða fæðingarfræðsla í formi námskeiða er talin viður-kennd leið til að veita verðandi foreldrum fræðslu um meðgöngu, fæðingu og foreldrahlutverkið og þekkist slík fræðsla víða þó fyrir-komulag, markmið, innihald, tímalengd og áherslur séu misjöfn. Fræðsla á veraldarvefnum hefur jafnframt rutt sér til rúms síðustu áratugi og geta foreldrar nú sótt sér ýmsar upplýsingar og námskeið í gegnum vef- og samfélagsmiðla (9). Helstu kostir sem konur nefna varðandi fræðslu á netinu eru sveigjanleiki, gott aðgengi og að það form auðveldi maka þátttöku í fræðslunni (10). Rannsóknir sýna þó að upplýsingar af netinu mæta ekki alltaf fræðsluþörfum kvenna og eru vísbendingar um að konum finnist áreiðanlegustu og gagnlegustu upplýsingarnar vera frá fagfólki auglitis til auglitis eða á pappírsformi (11).

Árangur foreldra- og fæðingarfræðslu og sjónarhorn foreldra

Rannsóknir á árangri og notagildi foreldra- og fæðingarfræðslu-námskeiða frá sjónarhorni verðandi foreldra eru fáar. Flestar slíkar rannsóknir eru um foreldra- og fæðingarfræðslu í formi hópnám-skeiða en í færri rannsóknum er foreldra- og eða fæðingarfræðsla í formi einstaklingsfræðslu skoðuð. Enn færri rannsóknir hafa svo að geyma samanburð á árangri mismunandi fyrirkomulags foreldra- og fæðingarfræðslu. Námskeiðshaldarar koma úr ýmsum áttum og af ólíkum fræðasviðum og er fyrirkomulag, lengd og uppbygging námskeiða misjöfn. Þessi fjölbreytileiki námskeiða gerir mat á árangri flóknari (12, 13). Niðurstöður kerfisbundinnar fræðilegrar samantektar Hong o.fl. á 23 rannsóknum, leiddu í ljós að ekki var marktækur munur á líkamlegum útkomubreytum hjá konum sem sóttu foreldrafræðslunámskeið og þeim sem gerðu það ekki. Þó var keisaratíðni og notkun utanbastdeyfingar lægri í hópi þeirra sem sóttu foreldrafræðslunámskeið. Samkvæmt niður-stöðum drógu námskeiðin jafnframt úr streitu og efldu trú kvenna á eigin getu. Rannsakendur bentu á að æskilegt væri að staðla fæðingarfræðslu til að hægt væri að skýra raunveruleg sálfélagsleg og líkamleg heilsufarsáhrif hennar (13). Nýleg safngreining Shorey og félaga á 17 rannsóknum um reynslu og þarfir foreldra sem sótt hafa foreldrafræðslunámskeið sýndi þrjú meginþemu; viðhorf foreldra til námskeiðanna sem þeim fannst almennt að bætti þekkingu sína og hæfni, annað þemað var aukið sjálfstraust og valdefling og sameiginleg ákvarðanataka parsins var auðveldari. Í þriðja þemanu kom fram að áherslan á eðlilega fæðingu og brjóstagjöf fæli í sér þrýsting til að gera hlutina á „réttan hátt“ svo þeir upplifðu sig ekki vanhæfa í hlutverkum sínum. Foreldrunum fannst einnig mikilvægt að fá upplýsingar til að mæta því óvænta sem gæti átt sér stað og bentu á mikilvægi þess að auka ein-staklingsbundna fræðslumöguleika (8).

Einstaklingsmiðuð foreldra- og fæðingarfræðsla

Fáar rannsóknir hafa birst um einstaklingsmiðaða foreldra- og fæðingarfræðslu. Rannsókn Kemp og Sandall sem verður vikið að síðar í þessari grein er sennilega sú sem hefur hlotið mesta athygli. Rannsóknin fól í sér að skoða einstaklingsmiðað fæðingar-spjall sem ljósmæður á ljósmæðrastýrðum einingum þróuðu og nýttu í meðgönguvernd við 36 vikur. Áhersla var á að fæðingin sé viðráðanlegt ferli sem er bæði eðlilegt og umbreytandi. Jafn-framt styrkti fæðingarspjallið samband ljósmóður og skjólstæðinga hennar og auðveldaði upplýst val. Niðurstöður voru að fæðingar-spjallið væri hagnýtt en árangur þess væri samofinn þeirri sam-felldu þjónustu sem konan fengi (14).

Rannsóknir á fæðingarfræðslu í meðgönguvernd á Íslandi

Álykta má að fræðsla um fæðingarferlið eigi að vera til staðar í íslenskri meðgönguvernd en fræðsla um meðgöngu og fæðingu er m.a. skilgreind í leiðbeiningum meðgönguverndar (1, 6,). Þá liggur einnig fyrir að meðgönguvernd hér á landi skuli vera gjald-frjáls, sbr. 1. mgr. 29. gr. laga um sjúkratryggingar (nr. 112/2008) (15) og þar með fræðsla um fæðingarferlið. Þannig er stuðlað að því að fjárhagsstaða hindri ekki aðgengi að meðgönguvernd og þeim undirbúningi fyrir fæðingu sem þar skuli fara fram.

Fáar rannsóknir hafa hins vegar verið gerðar á reynslu kvenna/verðandi foreldra af fræðslu og undirbúningi fyrir fæðingu hér á landi. Ein slík var framkvæmd í samvinnu við Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og birtust niðurstöður hennar árið 2011. Þar voru viðhorf foreldra til notagildis foreldrafræðslunámskeiða skoðuð, annars vegar væntingar þeirra til námskeiðanna á með-göngu og hins vegar reynsla þeirra af námskeiðunum sex–átta vikum eftir fæðingu. Mikill meirihluti þátttakenda áleit það mjög mikilvægt eða mikilvægt að geta tekið þátt í foreldrafræðslu-námskeiði, flestir vegna þess að þeir þiggja alla fræðslu sem þeim stendur til boða en einnig til að draga úr áhyggjum og kvíða varðandi fæðinguna. Eftir námskeiðið var mikill meirihluti foreldra mjög ánægður eða ánægður með námskeiðið. Flestir þátttakendur töldu jafnframt að námskeiðið hefði haft hvetjandi áhrif á þá til að ræða saman um hvernig þau vildu haga fæðingunni (16).

Önnur rannsókn frá 2016 leiddi í ljós að miklum meiri-hluta kvenna sem tók þátt (87%) fannst mjög mikilvægt eða mikil-vægt að fá fræðslu um fæðinguna í meðgönguvernd. Aftur á móti kom einnig í ljós að meirihluti kvennanna taldi fræðsluþörfum sínum varðandi fæðinguna ekki vera mætt. Þessi afstaða var þó sérstaklega áberandi meðal frumbyrja óháð því hvort þær hefðu sótt sérstakt fæðingarfræðslunámskeið á vegum heilsugæslunnar eða ekki. Þær konur sem voru ánægðastar með fræðsluna voru þær sem áttu að baki skipulagðan keisara eða skipulagða heima-fæðingu (17). Fyrir nokkrum árum var nýtt fyrirkomulag prófað í meðgönguvernd á þremur heilsugæslustöðvum á höfuðborgar-svæðinu þar sem blandað var saman hefðbundinni meðgönguvernd frá 28. viku og hópmeðgönguvernd gagngert til að auka fræðslu og stuðning. Íhlutuninni og framkvæmd hennar er lýst í grein í Ljósmæðrablaðinu en mikil áhersla er á samtal innan hópsins og að tillögur að umræðuefnum komi frá þátttakendum. Helstu niðurstöður sýndu að verðandi foreldrar upplifðu meðgönguna og fæðingarundirbúning með þessu fyrirkomulagi sem sameiginlegt verkefni, þau upplifðu öryggi og fannst breytingin jákvæð og að í henni fælist gott jafnvægi í þjónustu á meðgöngu (18).

Fæðingarsamtal – þróun íhlutunar

Upphafleg hugmynd að fæðingarsamtalinu kom frá Bretlandi þar sem ljósmæður sem sinna samfelldri ljósmæðraþjónustu veita fæðingarfræðslu í meðgönguvernd við 36. viku sem þær kalla fæðingarsamtal (e. birth talk) (14). Varðandi frekari þróun var sótt í kenningu Aron Antonovsky um salutogenesis og hugmynda-fræði Carl Rogers um persónumiðaða nálgun (e. person-centred approach) (19, 20). Uppistaðan í kenningum beggja þessara fræðimanna er að nýta styrkleika einstaklingsins í stað þess að einblína á veikleika og er það leiðarljós í þróun fæðingarsamtalsins eða íhlutunarinnar sem lýst er hér í framhaldinu. Samhljómur er þannig við áherslur í hugmyndafræði ljósmæðra (19).

Fæðingarsamtalið eins og það er sett fram af Kemp og Sandall (14) felst í því að gera fæðinguna raunverulega fyrir verðandi foreldrum og styrkja konuna þannig að hún hafi meiri trú á sjálfri sér til að fæða eðlilega og án inngripa. Fræðslan er veitt í kringum 36. viku meðgöngu og lögð áhersla á að maki sé með í fræðslunni eða annar stuðningsaðili sem ætlar að vera í fæðingunni. Ljósmæður fara í gegnum fæðingarferlið með þeim, ræða um fæðingarverki, útskýra eðlilegt hormónaflæði í fæðingu og mikilvægi þess að konan upplifi sig örugga og líði vel svo fæðingin gangi betur fyrir sig. Sér til stuðnings nota þær skýringarmyndir, dúkku og mjaðmagrind og ljósmyndir úr fæðingum.

Salutogenesis er kenning sem miðar að því að skoða hæfi-leika fólks til að takast á við erfiðar aðstæður með því að horfa á styrkleika þess og færni til að nýta sér þau bjargráð sem það hefur yfir að ráða. Á íslensku má skilgreina salutogenesis sem heilsu-eflingu þ.e. nálgun til að bæta heilsu. Antonovsky, höfundur þessarar hugmyndafræði, leitaðist við að svara því af hverju sumir halda heilsu þrátt fyrir mikið álag og mikla erfiðleika á meðan aðrir gera það ekki. Hann svaraði spurningunni með hugtakinu sam-ræmiskennd (e. sense of coherence) sem er lykilþáttur í kenningu hans (19). Út frá kenningunni skiptir máli hvernig við nálgumst skjólstæðinga og hvaða hugtök við notum til að hafa áhrif á heil-brigði og vellíðan. Mikilvægt er að konan skilji fæðingarferlið og geti séð fyrir sér hvað gerist í fæðingunni, fái tilfinningu fyrir því að hún hafi tæki (bjargir) til að takast á við fæðinguna sem stuðlar að því að hún fer að líta á fæðinguna sem þroskaverkefni til að takast á við og sem hefur tilgang (19). Áhersla á heilsueflingu dregur athyglina frá áhættuhugsuninni með því að einblína á þætti sem geta styrkt heilbrigði og vellíðan.

Persónumiðuð nálgun þróuð af Carl Rogers, (e. person centred approach) er samtalsmeðferð þar sem megináhersla er lögð á að skapa gott meðferðarsamband við skjólstæðinginn til að geta haft áhrif en til þess þurfa ákveðin grunnskilyrði að vera til staðar. Kenningum Rogers er lýst í bók Nevid sem áherslu á meðvitaða huglæga reynslu og að finna tilgang og merkingu í lífinu (20).

Fyrsta skrefið í þróun fæðingarsamtalsins var að ákveða hver markmið þess og áherslur ættu að vera (Tafla 1). Því næst voru rannsóknargreinar um foreldrafræðslu skoðaðar þar sem leitað var eftir því hvaða þættir skipta máli í fræðslunni og hvað það er sem virðist skila árangri frá sjónarhorni kvenna. Fjögur pör tóku þátt í þróun og forprófun samtalsins 2014 sem var uppistaðan í meistaraverkefni Jónínu S. Birgisdóttur (21) en þrjú viðtöl voru tekin við hvert par; á meðgöngu, fyrir fræðsluíhlutun og eftir fæðingu. Reynsla þeirra af fæðingarsamtalinu var góð en ábendingar notaðar til að þróa samtalið enn frekar.

Vettvangur

Rannsóknin fór fram í samvinnu við Heilbrigðisstofnun Suður-nesja (HSS) sem er einn þeirra fæðingarstaða sem hafa þurft að breyta þjónustu sinni á undanförnum tveimur áratugum. Fæðingardeildin er nú skilgreind sem D1 fæðingarstaður sam-kvæmt leiðbeiningum landlæknis (22). Slíkar breytingar eru áskorun fyrir heilbrigðisstarfsfólk og fyrir verðandi foreldra. Til að efla upplýsingagjöf og undirbúning fyrir fæðingu var ákveðið að þróa fæðingarsamtal sem hefur nú verið veitt verðandi foreldrum á stofnuninni frá 2014 (21).

Aðferðafræði

Markmið rannsóknarinnar er að þróa fæðingarsamtal sem ljós-mæður geta nýtt í meðgönguvernd ljósmæðravaktar HSS og kanna reynslu kvenna af slíku samtali. Því var ákveðið að styðjast við eigindlega rannsóknaraðferð sem byggir á lýsandi fyrirbærafræði (e. descriptive phenomenology) en þannig fær rannsakandi innsýn í heim þátttakenda sem erfitt er að nálgast með öðrum leiðum (23). Fyrirbærafræði var ein af höfuðstefnum heimspekinnar á 20. öld og er Edmund Husserl (1859–1938), heimspekingur, talinn faðir hennar. Í fyrirbærafræði er lögð áhersla á að setja sína eigin túlkun og sýn til hliðar (e. bracketing) og koma þannig að greiningu mannlegrar reynslu án fyrirframgefinna hugmynda (23). Í þessari rannsókn átti fyrsti höfundur ekki hlut að máli í þróun fæðingarsamtalsins en hafði kynnst notkun þess í klínisku námi. Tveir höfundar ( JB og HG) þróuðu fæðingarsamtalið (21) sem síðan hefur verið notað í meðgönguvernd á HSS.

Framkvæmd rannsóknar

Við val á þátttakendum var notast við tilgangsúrtak (23). Gert var ráð fyrir að fjöldi þátttakanda yrði á bilinu sex–átta en inntökuskilyrði voru að viðkomandi hefðu fengið fæðingarsamtal í meðgönguvernd, væru íslenskumælandi og að fjórar–sex vikur væru liðnar frá fæðingu. Yfirljósmóðir kynnti rannsóknina fyrir ljósmæðrum sem svo aðstoðuðu við að finna konur sem féllu að inntökuskilyrðum rannsóknarinnar. Upplýsingar um áhugasama þátttakendur voru síðan sendar til rannsakenda sem í framhaldi höfðu samband við konurnar.

Þátttakendur og gagnasöfnun

Tekin voru alls sex viðtöl, þar af voru fimm viðtöl við pör og eitt viðtal við móður, alls 11 einstaklingar. Viðtölin voru óstöðluð og notast við viðtalsramma með þremur opnum spurningum. Þar voru þátttakendur beðnir um að segja frá reynslu og upplifun af fæðingarsamtalinu og lýsa reynslu af fæðingunni.

Tilviljun réði því að mæðurnar voru allar frumbyrjur í sambúð með föður og var þetta fyrsta barn beggja aðila. Allar konurnar fæddu á HSS. Gagnasöfnun fór fram á heimilum við-mælenda á þeim tíma sem þeim hentaði og voru viðtölin síðan hljóðrituð og vélrituð orðrétt af fyrsta höfundi. Þátttakendur fengu afhent kynningarbréf og undirrituðu upplýst samþykki fyrir þátttöku í viðtali.

Gagnagreining

Í gagnagreiningu í lýsandi fyrirbærafræði er unnið út frá því að skilja heildina í viðtalinu í það að skilja smærri einingar þess. Markmiðið er að skilja fyrirbærið og merkingu þess, að forðast túlkun og skýringar og að standa með gögnunum eins og þau koma frá viðmælendum. Í greiningarferlinu var stuðst við þrep sett fram af Giorgi (24), (mynd 1). Til að öðlast þann heildræna skilning sem einkennir lýsandi fyrirbærafræði voru öll viðtölin lesin yfir af fyrsta höfundi (HGS) án fyrirframgefinna hugmynda. Hvert viðtal var síðan lesið yfir af öðrum höfundi, merkingarbærar einingar fundnar í sameiningu og þær settar í undirþemu. Þegar undirþemu voru fundin var þeim raðað saman og mynduðu þá að lokum þau þemu rannsóknarinnar sem niðurstöður felast í.

Siðfræði rannsóknarinnar

Samkvæmt upplýsingum Vísindasiðanefndar þurfti ekki leyfi frá nefndinni fyrir framkvæmd rannsóknarinnar. Kynningarbréf og beiðni um leyfi fyrir framkvæmd rannsóknarinnar var sent til framkvæmdastjóra hjúkrunar á HSS sem veitti leyfi með tölvu-pósti 18.03.2024. Rannsakendur kynntu einnig rannsóknina á fundi með ljósmæðrum.

Niðurstöður

Allar upplýsingar um fæðinguna koma frá konunum sjálfum en nánari lýsingu á þátttakendum, hvaða verkjameðferð varð fyrir valinu í fæðingu og hvar þátttakendur leituðu sér annarrar fræðslu má sjá í töflu 2.

Við greiningu á gögnunum kom fram yfirþemað „Aukinni þekkingu fylgir ró og öryggi“ sem rammar inn reynslu og upplifun þátttakenda í fæðingarsamtalinu og hvernig það nýttist þeim í barneignarferlinu. Að notfæra sér seiglu og þrautseigju var rauði þráðurinn í gegnum viðtölin og birtist meðal annars í þeim undir-þemum sem greind voru: „Fæðingin römmuð inn“, „Að geta séð sig í aðstæðunum“, „Ókei ég get þetta alveg!“ og „Í öruggum höndum“ (mynd 2). Hér á eftir verður gerð nánari grein fyrir hverju þema fyrir sig og notast við tilvitnanir úr viðtölunum til að varpa enn betra ljósi á upplifun og reynslu foreldranna.

Í tilvitnunum er gerður greinarmunur á því hvort tilvitnun sé frá móður, táknað með bókstafnum M eða föður, táknað með bók-stafnum F. Einnig bætist tölustafur við bókstafinn sem tilgreinir númer viðtalsins sem tilvitnunin er tekin úr.

Fæðingin römmuð inn

Meirihluti þátttakenda lýsti því að fyrir fæðingarsamtalið hefðu þeir haft margar spurningar varðandi fæðingarferlið og þeir upp-lifðu ákveðna óvissu og jafnvel streitu gagnvart fæðingunni. Eftir fæðingarsamtalið upplifðu þeir aftur á móti aukna þekkingu sem framkallaði ákveðna ró og öryggi og upplifðu þeir jafnvel eftir-væntingu í stað streitu eins og sjá má í lýsingu frá einu parinu:

Maður róaði sig aðeins, maður var stressaður fyrir ýmsum hlutum sem maður var kannski ekki búinn að spyrja út í og það komu mörg svör […] Sérstaklega þegar maður er með fyrsta barn sko, maður var að fara í djúpu laugina og svona. […] það komu fram ýmsar upplýsingar sem maður líka kannski vissi ekki sem var gott að heyra.“ (F2) […] Ég varð meira spennt! [heldur en] stressuð… (M2).

Almennt fannst þátttakendum góður tími gefinn í fæðingarsam-talið, mikið væri lagt í fræðsluna og að veitt hafi verið nægilegt svigrúm fyrir spurningar og spjall. Þeir hafi fengið svör við spurningunum sem þeir höfðu auk þess að fá upplýsingar um aðra þætti sem þeir höfðu ekki leitt hugann að en þóttu gagnlegir. Samtalið rammaði þannig inn fæðinguna og gerði atburðarás hennar skiljanlegri sem auðveldaði parinu að ráða við og hafa stjórn á aðstæðum. Jafnframt lýstu flestir því að þeir hefðu fengið góða fræðslu um öll stig fæðingarinnar en sú fræðsla fannst þeim sérstaklega hjálpleg við að ramma inn fæðinguna, bæði fyrir móður og föður. Ásamt því að skoða aðstæður var fræðsla um stig fæðingarinnar eða fæðingarferlið það atriði sem var oftast nefnt þegar spurt var út í hvað hafi verið best eða gagnlegast við fræðsluna:

Það hjálpaði mér allavega mjög mikið í fæðingunni þessi stig þrep, hvað hún fer í gegnum fyrir mig […] þegar við vorum mætt þá vissi maður að þetta væri bara eitt í einu og var miklu rólegri (F3).

Í fæðingarsamtölunum var einnig lögð mikil áhersla á þær náttúru-legu verkjameðferðir sem í boði voru á HSS og það var álitinn ómissandi þáttur í fræðslunni. Sérstaklega í ljósi þess að á HSS eru ekki sömu verkjameðferðir í boði og t.a.m. á Landspítalanum eða á sjúkrahúsinu á Akranesi þar sem hægt er að fá utanbastsdeyfingu.

Að geta séð sig í aðstæðunum

Allir þátttakendur töluðu um hversu hjálplegt það hefði verið að fá að skoða aðstæður á fæðingardeildinni í kjölfar fæðingar-samtalsins og sum pörin töldu það vera besta hluta þess sem boðið var upp á. Það hafi gert þeim kleift að kynnast staðnum, máta sig inn í aðstæðurnar og sjá fæðingarferlið fyrir sér. Þannig dró það úr óvissu og minnkaði streitu hjá þátttakendum og var til þess fallið að skapa hjá þeim ró og öryggi við undirbúning fæðingarinnar. Þá lýstu þátttakendur því að heimilislegt og fallegt útlit deildarinnar sem og persónulegt viðmót hafi einnig haft jákvæð áhrif á upp-lifunina af því að máta sig við það að fæða barn á HSS. Einn faðirinn lýsti því þannig:

Ég veit bara að mér leið allavega miklu betur með það sko. Bara svona einmitt að fá að fara og líka og labba um stofuna, vita þú veist hvernig aðstaðan er og hvað við erum að fara út í sko, ekki bara að vera sjá allt í fyrsta skipti þegar maður, þegar kemur að þessu sko (F2).

Það að skoða aðstæður gat einnig átt þátt í ákvörðun um val á fæðingarstað og átti til að mynda stóran þátt í því að ein móðirin ákvað að fæða á HSS sem hafði fyrir samtalið ætlað að fæða á Landspítalanum:

Síðan eftir tímann þar sem ég fékk fæðingarfræðsluna fór ég í nálastungur og fékk að skoða deildina og þá varð ég bara svolítið spennt að vera þarna […] mér fannst hún bara svo flott og einmitt þegar ég kom síðan heim um kvöldið þá fékk ég einmitt í fyrsta skiptið svona smá samdráttarverki og ég var bara „Ohh loksins, ég ætla bara að fara í Keflavík.“ Og þá svona einmitt tók ég ákvörðunina að fara þangað (M5).

Í gegnum viðtölin mátti jafnframt sjá að það skipti verðandi foreldra máli að samtalið væri einstaklingsmiðað. Það gerði samtalið persónulegra og gerði það að verkum að foreldrarnir upplifðu að þeir skiptu raunverulega máli og að fræðslan og kynning á aðstæðum tæki mið af þeirra þörfum.

„Ókei ég get þetta alveg!“

Flestar kvennanna töluðu um að fæðingarsamtalið hefði veitt þeim aukna trú á eigin getu til að fæða án læknisfræðilegra inngripa. Fræðslan í samtalinu og það hvernig ljósmóðirin talaði um að konan væri hraust og að meðgangan hefði gengið eðlilega fyrir sig og því væru allar líkur á að fæðingin ætti eftir að ganga vel var konunum almennt hvatning. Það, ásamt skoðun á aðstæðum, gat þannig verið grundvöllur ákvörðunar um að stefna að því að fæða á HSS og gat jafnvel breytt viðhorfi kvennanna og paranna varðandi val á fæðingarstað. Þannig höfðu tvö pör hugsað sér að fæða á LSH þar sem hægt væri að fá utanbastsdeyfingu og aðstoð fæðingar-læknis ef á þyrfti að halda en hættu við það og ákváðu að stefna á fæðingu á HSS eftir fæðingarsamtalið:

Ég hafði alveg hugsað mér að fá deyfingu. En það var ekkert ákveðið, ég ætlaði bara að sjá hvað myndi gerast. Og ég veit ekki, ljósmóðirin var alltaf að segja að ég væri hraust og ung og þetta væri bara eðlileg meðganga, þetta ætti ekki að vera neitt mál innan gæsalappa eða þú veist. Að hérna og þá var ég svona bara hvernig hún talaði alltaf um þetta svona við mig, það líka lét mig vera svona „ókei ég get þetta alveg“ (M5).

Og áður en við fórum í þetta, þessa fræðslu, þá vorum við bæði á því að við vildum eiga á Landspítalnum. Af því að uhhh tilhugsunin að ef eitthvað kemur fyrir, alltaf þetta hvað ef, við vildum þá hafa fæðingarlækni hjá okkur og fá mænurótardeyfingu eehh allavega eiga möguleika á því. [Þ]að er eiginlega eftir samtalið við […] [ljósmóðurina] því hún segir, þær vilja náttúrlega að flestar konur sem að eru ekki í áhættuhóp geti átt bara eðlilega og náttúrlegar fæðingar. Og hérna og hún sagði við mig bara, það er búið að ganga allt mjög vel […], þannig ég átti möguleika á að eiga í Keflavík. Og hún sagði mér þetta í samtalinu og þá hugsaði ég með mér „já ókei!“ …Það er 100% að það er eftir samtalið þá er tekin ákvörðun hjá okkur að við getum átt hérna í Keflavík. […] og gerðum það!“ (M1).

Þessi efling á sjálfstrausti og trú kvennanna á eigin getu til að fæða átti sér ekki aðeins stað í samtalinu sjálfu heldur kom einnig fram í viðtölunum að hún átti sér í raun stað í gegnum alla meðgönguna, bæði í meðgönguverndinni hjá ljósmæðrunum og á öðrum vett-vangi. Fólst hún í þeirri jákvæðu orðræðu í garð eðlilegra fæðinga og getu líkama kvenna til að fæða börn án þess að gera lítið úr því hversu krefjandi það geti verið. Þá kom einnig fram í viðtölunum að viðmælendum hefði fundist jákvætt að ekki hafi verið farið í alla mögulega áhættuþætti eða allt sem hugsanlega getur út af brugðið nema tilefni væri til.

Í öruggum höndum

Sú fullvissa sem kom fram í öllum viðtölunum um að alltaf mætti hafa samband við ljósmæðravaktina í gegnum síma eða með því að koma á deildina virtist veita konunum öryggi, bæði á meðgöngunni og ekki síður þegar kom að fæðingunni: „[M]jög mikill stuðningur við að við mættum í rauninni alltaf koma, alltaf hringja, sama hvað.“ (M4). Þetta öryggi endurspeglaðist m.a. í því að þær höfðu meira sjálfstraust í að vera heima á fyrsta stigi fæðingar þegar þær vissu að þær gætu haft samband hvenær sem var. Þar spilaði einnig inn í sú fræðsla sem þær höfðu fengið í fæðingarsamtalinu um ávinning þess fyrir fæðingarferlið og flæði hormóna að vera heima í sínu umhverfi eins lengi og þær treystu sér til:

Hún líka sagði okkur […] að hormónin sem maður fer í gegnum, þá er maður rólegri hér [heima] útaf því maður er í sínu umhverfi. Og maður var með það í huga einmitt þegar maður var að reyna að halda sér heima. Að maður væri þú veist rólegri og þá myndi þetta ganga betur og hérna en gátum alltaf komið (M4).

Þrátt fyrir þá fullvissu um að það væri velkomið að hafa samband hvenær sem er og það öryggi sem það veitti þátttakendum þá voru pör sem voru óviss með hvenær þau ættu að hafa samband við fæðingarstað vegna byrjandi fæðingar og þau hefðu kosið meiri fræðslu og umræðu um þann þátt. Sum pörin sögðust meðal annars hafa haft samband fyrr en þeim fannst þeim hafi verið ráðlagt þegar kom að byrjandi fæðingu. Myndun slíkrar samskiptabrúar í upphafi fæðingar gerði pörunum kleift að fá speglun á upplifun sína og þau fundu ákveðið öryggi í að ljósmóðir vissi að fæðingarferlið væri mögulega hafið og hún væri viðbúin komu þeirra: „Þannig hún vissi af mér þegar við hringdum svo aftur“ (M3).

Hluti af því að upplifa sig örugg var samfella í þjónustu og smæð ljósmæðravaktarinnar á HSS. Það var jafnframt áberandi í viðtölunum hversu mikið traust konurnar og makar þeirra báru til ljósmóðurinnar sem fagaðila og að mati foreldranna skilaði það sér með jákvæðum hætti inn í fæðingarreynsluna: „Þannig ég hugsaði bara, þetta er allt í lagi, ég er í góðum höndum, það er ekkert að fara úrskeiðis, annars væru ljósmæðurnar búnar að segja eitthvað.“ (M1). Þetta traust var þó ekki einvörðungu hægt að rekja til fæðingar-samtalsins heldur hafði það einnig skapast á milli ljósmóður og konunnar og maka hennar í gegnum meðgönguverndina.

Umræða

Helstu niðurstöður rannsóknarinnar felast í því að í viðtölunum endurspeglast hugmyndafræðilegar áherslur sem fæðingarsamtalið byggir á. Þær áherslur eru í samræmi við hugmyndafræðilegan grunn ljósmóðurfræðinnar þar sem heildræn sýn, einstaklings-bundin nálgun og stuðningur við eðlilegt ferli er ráðandi. Fæðingar-samtalið eins og það var þróað 2014 virðist halda gildi sínu þó gera megi ráð fyrir að breytingar á þjónustu á hverjum tíma skili sér inn í upplýsingagjöf og fræðslu. Tilviljun réði því að allar konurnar voru frumbyrjur en meginsjónarhorn foreldra í rannsókninni er að fæðingarsamtalið veitti þeim aukna þekkingu sem færði þeim ró og öryggi og gat það því dregið úr streitu og jafnvel hræðslu sem foreldrar upplifðu fyrir samtalið vegna fæðingarinnar. Þessi þekking náði til margra sviða. Allir foreldrarnir voru sammála um að það að skoða aðstæður á deildinni hafi verið afar hjálplegt, jafnvel besti hluti fæðingarsamtalsins. Foreldrarnir mátu mikils að þekkja væntanlegan umönnunaraðila og treystu þekkingu þeirra sem stuðlaði enn frekar að öryggi og ró í barneignarferlinu. Hjá hverju pari fyrir sig bar á miklum samhljómi varðandi reynslu þeirra og upplifun af samtalinu. Þannig endurspeglaði upplifun annars aðilans upplifun hins og öfugt. Heilt yfir þótti pörunum fæðingar-samtalið vera góð upplifun sem kom að góðum notum. Einnig kom fram að fæðingarsamtalið væri mikilvægur hluti af meðgönguverndinni sem þau myndu kjósa aftur.

Upplifun þátttakenda og tilhugsun um fæðingu

Í viðtölunum mátti finna hvernig áherslur í fæðingarsamtalinu og aðstæður á fæðingarstað kölluðust á. Þannig var rætt um úrræði sem voru í boði á þessum ákveðna fæðingarstað og hafði það áhrif á væntingar þátttakenda til fæðingarinnar. Öllum þátttakendum fannst gagnlegt að fá fræðslu um fæðingarferlið, stig fæðingar og þá lífeðlisfræði sem þar býr að baki. Jafnframt fannst öllum þátttakendum mikilvægt að fá upplýsingar um verkjameðferðir og önnur bjargráð sérstaklega í ljósi þess að HSS býður ekki upp á utanbastsdeyfingu og því var sá þáttur fræðslunnar mikilvægari en ella að mati mæðranna. Tvær kvennanna höfðu í upphafi hug á að fæða á öðrum fæðingarstað vegna þeirrar verkjameðferðar sem þar er í boði en þær ákváðu að láta á það reyna að fæða á HSS eftir fæðingarsamtalið. Þannig gerði samtalið það að verkum að foreldrarnir gátu séð fæðingarferlið fyrir sér sem varð skiljanlegra og skapaði það hjá þeim ákveðið öryggi. Þessi upplifun rímar við rannsóknarniðurstöður um upplifun foreldra af foreldrafræðslu og gagnlegustu þætti hennar (8, 14, 17, 16).

Margar kvennanna lýstu því að samtalið hefði gert það að verkum að þær upplifðu meiri ró, öryggi og jafnvel tilhlökkun við tilhugsun um fæðinguna í stað streitu og jafnvel hræðslu sem þær höfðu upplifað fyrir samtalið. Slíkt samræmist því að foreldra- og fæðingarfræðsla geti dregið úr fæðingarótta (25). Þá sýndu niður-stöður kerfisbundinnar fræðilegrar samantektar og safngreiningar Taheri o.fl. að fræðsla um fæðingarferlið og það að styðja konuna með sem minnstum inngripum í fæðingarferlinu sé stór þáttur í að skapa jákvæða fæðingarreynslu (26). Þær niðurstöður koma heim og saman við upplifun kvennanna af fæðingunni sem allar lýstu fæðingunni með jákvæðum hætti. Umræða um aðkomu og stuðning maka í fæðingunni hefði þó mátt vera betur undirbyggð í fræðslunni að mati nokkurra foreldra en svipaðar niðurstöður hafa komið fram í öðrum rannsóknum (27).

Að hafa trú á eigin getu

Flestar kvennanna í rannsókninni töluðu um að fæðingarsamtalið hefði veitt þeim aukna trú á eigin getu til að fæða eðlilega og án læknisfræðilegra inngripa. Þær töluðu um einstaklingsmiðaða fræðslu og hvernig ljósmóðirin talaði um að væri konan hraust og meðgangan gengið eðlilega fyrir sig, væru allar líkur á að fæðingin ætti eftir að ganga vel, og upplifðu konurnar þessar áherslur almennt sem hvatningu. Þeim fannst dregin upp raunsæ mynd af fæðingarferlinu sem skipti þær máli og auðveldaði þeim að halda ró í fæðingunni, ekki síst þegar aðstæður voru hvað mest krefjandi. Þetta er undirstrikað í kenningu Antonovsky sem leggur áherslu á að sterk samræmiskennd geri einstaklingum einmitt auðveldara að ráða við krefjandi og erfiðar aðstæður (28). Eftir fæðingarsamtalið höfðu konurnar öðlast aukna þekkingu á fæðingarferlinu og voru meðvitaðri um styrkleika sína og bjargráð sem aftur jók trú þeirra á eigin getu. Þannig má segja að samtalið hafi eflt samræmiskennd þeirra sem gerði þeim auðveldara fyrir að takast á við fæðinguna. Fellur þetta að niðurstöðum rannsókna sem sýnt hafa að sterk sam-ræmiskennd hafi jákvæð áhrif á konur í barneignarferlinu (29).

Í viðtölunum mátti greina traust þátttakenda til fag-mennsku ljósmóðurinnar og upplifðu þau sig örugg í hennar umsjá og voru viss um að hún myndi bregðast við og grípa til ráðstafana ef eitthvað athugavert kæmi upp í fæðingunni, á meðan ljósmóðirin var róleg þá voru foreldrarnir einnig rólegir. Þetta varð til að efla þrautseigju konunnar í fæðingunni en þetta traust skapaðist ekki bara út frá fæðingarsamtalinu heldur hafði það myndast í gegnum meðgönguverndina og samfellu í þjónustu. Samræmist það því að konum þyki mikilvægt að fæðingarfræðsla eigi sér stað í meðgönguverndinni (14, 16) þar sem konur hitta alla jafna sína ljósmóður.

Uppspretta fræðslu og upplýsinga á meðgöngu

Ánægja þátttakenda í þessari rannsókn með greitt aðgengi að fæðingarfræðslu sem veitt er af þeim sem síðan sinna fæðingar-hjálp var augljós. Þannig kom það bæði beint og óbeint fram hversu vel þátttakendur kunnu að meta samfellu í þjónustu ljós-mæðra. Í því kerfi sem er við lýði varðandi aðgengi að fræðslu fyrir fæðingu hér á landi er það sjaldnast svo að verðandi foreldrar fái fræðslu og upplýsingar um fæðingu frá því heilbrigðisstarfsfólki sem síðan annast fæðinguna. Öll pörin í þessari rannsókn höfðu leitað sér upplýsinga um fæðinguna utan fæðingarsamtalsins. Þau höfðu sótt sér fræðslu í gegnum netið og fannst efnið sem þau nýttu sér þaðan alla jafna áreiðanlegt, sem er í samræmi við það sem komið hefur fram í rannsóknum um að Internetið sé vinsæl uppspretta upplýsinga (9). Jafnframt hefur komið fram að upplýsingaöflun á netinu er oft notuð sem viðbótarupplýsingar og upplýsingar um reynslu annarra (30). Þátttakendur í þessari rannsókn ræddu þó að slík fræðsla kæmi ekki í stað þeirrar fæðingarfræðslu sem veitt var í fæðingarsamtalinu eða af öðrum fagaðilum á meðgöngu.

Styrkleikar og takmarkanir rannsóknarinnar

Styrkleikar rannsóknarinnar felast helst í að hér er unnið með fæðingarsamtal sem hefur fest sig í sessi í meðgönguvernd á HSS og er þetta fyrsta rannsókn sinnar tegundar hér á landi. Jafnframt er hægt að telja til styrkleika að eingöngu frumbyrjur tóku þátt sem gefur þá raunsannari mynd af þeim hópi. Á móti kemur að rannsóknin gefur ekki upplýsingar um reynslu fjölbyrja af fæðingarsamtali. Helsta takmörkun rannsóknarinnar er smæð úrtaks. Þó ber að geta að samhljómur var í svörum þátttakenda þegar kom að greiningu gagna. Réttmæti rannsóknarinnar var jafnframt aukið með því að þátttakendur staðfestu eigin frásögn eftir samantekt að loknu viðtali. Úrtakið takmarkaðist við íslenskar konur þar sem ekki var svigrúm innan rannsóknarinnar til að greiða fyrir túlkaþjónustu.

Gildi rannsóknarinnar fyrir ljósmóðurfræði og framtíðarsýn

Þær áherslur sem fram komu hjá foreldrum í þessari rannsókn undirstrika mikilvægi þess að veitendur fæðingarfræðslu fái endurgjöf frá sínum skjólstæðingum. Jafnframt sýna niðurstöður hversu mikilvægt það er að fæðingarfræðsla fari fram í meðgöngu-vernd og að konur meta fræðslu augliti til auglitis umfram fræðslu á netinu. Niðurstöður rannsóknarinnar undirstrika einnig mikil-vægi samfelldrar þjónustu. Þó sama ljósmóðir fylgi ekki endilega konunni á meðgöngu og í fæðingu er gott upplýsingaflæði milli meðgönguverndar og fæðingarstaðar mikilvægt til að konur fái raunsanna mynd af mögulegum bjargráðum og aðstæðum við fæðingar. Fæðingarsamtalið eins og það hefur verið þróað og því lýst í þessari grein mætti aðlaga og nýta í meðgönguvernd fyrir konur á hinum ýmsu heilbrigðisstofnunum og fæðingarstöðum hér á landi.

Framtíðarrannsóknir gætu falist í að skoða hvernig hug-myndafræði og innihaldi fæðingafræðslu er háttað í meðgöngu-vernd á öðrum heilbrigðisstofnunum hér á landi og hver reynsla kvenna er af slíkri fræðslu. Niðurstöður rannsóknarinnar skapa einnig tækifæri til umræðu meðal ljósmæðra um fæðingarfræðslu og mikilvægi nýjustu þekkingar til að þróa hana enn frekar.

Þakkir

Rannsakendur þakka konum og mökum þeirra fyrir þátttöku í rannsókninni. Með því að deila sinni reynslu af fæðingar-samtalinu fást mikilvægar upplýsingar sem ljósmæður geta nýtt við áframhaldandi þróun fæðingarfræðslu á meðgöngu.

Heimildir

1. Lög um heilbrigðisþjónustu nr. 70/2004. Reykjavík: Alþingi Íslands. Aðgengilegt á: https://www.althingi.is/lagas/nuna/2007040.html.
2. Reglugerð nr. 1148/2008 um gerð gæðavísa sem notaðir eru til að meta gæði og árangur innan heilbrigðisþjónustunnar. Reykjavík: Heilbrigðisráðuneytið. Aðgengilegt á: https://island.is/reglugerdir/nr/1148-2008.
3. World Health Organization. WHO recommendations: intrapartum care for a positive childbirth experience. Geneva: World Health Organization; 2018. Aðgengilegt á: https://www.who.int/publications/i/item/9789241550215.
4. Sigurðardóttir VL, Gamble J, Guðmundsdóttir B, Sveinsdóttir H, Gottfreðsdóttir H. Reviewing birth experience following a high-risk pregnancy: A feasibility study. Midwifery. 2023;116(103508):103508. doi. org/10.1016/j.midw.2022.103508.
5. Heilbrigðisráðuneytið. Barneignarþjónustan: Stöðuskýrsla og tillögur starfshóps ráðherra. Reykjavík: Heilbrigðisráðuneytið; 2020 des. Aðgengilegt á: https://www.stjornarradid.is/library/04-Raduneytin/ Heilbrigdisraduneytid/ymsar-skrar/Barneignarthjonusta_Stoduskyrsla_og_ tillogur_07012020.pdf.
6. Þróunarmiðstöð íslenskrar heilsugæslu. Markmið mæðraverndar. Þróunarmiðstöð íslenskrar heilsugæslu; [e.d.]. Aðgengilegt á: https:// throunarmidstod.is/svid-thih/maedravernd/.
7. Batbaatar E, Dorjdagva J, Luvsannyam A, Savino MM, Amenta P. Determinants of patient satisfaction: a systematic review. Perspectives in Public Health. 2017 Jul 20;137(2):89–101. doi: 10.1177/1757913916634136.
8. Shorey S, Loh DNL, Chan V, Chua C, Choolani MA. Parents’ perceptions of antenatal educational programs: A meta-synthesis. Midwifery. 2022 Oct 1;113:103432. doi: 10.1016/j.midw.2022.103432.
9. Jacobs EJA, van Steijn ME, van Pampus MG. Internet usage of women attempting pregnancy and pregnant women in the Netherlands. Sexual & Reproductive Healthcare. 2019 Oct;21:9–14. doi: 10.1016/j.srhc.2019.04.005.
10. Whitworth K, Donnellan-Fernandez R, Fleet J-A. Women’s experiences of online antenatal education: An integrative literature review. J Adv Nurs. 2024;80(5):1761–75. doi.org/10.1111/jan.15957.
11. Vogels-Broeke M, Daemers D, Budé L, de Vries R, Nieuwenhuijze M. Sources of Information Used by Women during Pregnancy and the Perceived Quality. BMC Pregnancy and Childbirth. 2022 Feb 8;22(1). doi.org/10.1186/ s12884-022-04422-7.
12. Gagnon AJ, Sandall J. Individual or group antenatal education for childbirth or parenthood, or both. The Cochrane database of systematic reviews. 2007;(3):CD002869. doi: 10.1002/14651858.CD002869.pub2.
13. Hong K, Hwang H, Han H, Chae J, Choi J, Jeong Y, et al. Perspectives on antenatal education associated with pregnancy outcomes: Systematic review and meta-analysis. Women Birth. 2021;34(3):219–30. doi: 10.1016/j. wombi.2020.04.002.
14. Kemp J, Sandall J. Normal birth, magical birth: the role of the 36-week birth talk in caseload midwifery practice. Midwifery. 2010;26(2):211–21. doi. org/10.1016/j.midw.2008.07.002.
15. Lög um sjúkratryggingar nr. 112/2008. Reykjavík: Alþingi Íslands. Aðgengilegt á: https://www.althingi.is/lagas/nuna/2008112.html.
16. Helga Gottfreðsdóttir. Notagildi skipulagðrar foreldrafræðslu á vegum Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins: Sjónarhorn foreldra fyrir og eftir fæðingu. Ljósmæðrablaðið. 2011;89(1):7-14. Aðgengilegt á: https://timarit.is/ page/7037959#page/n5/mode/2up.
17. Gottfredsdottir H, Steingrímsdóttir Þ, Björnsdóttir A, Guðmundsdóttir EÝ, Kristjánsdóttir H. Content of antenatal care: Does it prepare women for birth? Midwifery. 2016;39:71–7. doi.org/10.1016/j.midw.2016.05.002.
18. Emma Marie Swift, Inga María Hlíðar Thorsteinsson, Una Kristín Guðmundsdóttir, Helga Gottfreðsdóttir. „ÞETTA VAR FYRIR SÁLINA OG HJARTAÐ, ÞETTA VAR MITT ÖRYGGI“ Reynsla íslenskra foreldra af hópmeðgönguvernd. Ljósmæðrablaðið. 2020;98(1):12-7. Aðgengilegt á: https://www.ljosmaedrafelag.is/asset/2783/lmfi-1tbl-juli-2020.pdf.
19. Bengt Lindström, Marie Berg, Claudia Meier Magistretti, Mercedes Perez-Botella og Soo Downe. The salutogenic approach to maternity care: from theory to practice and reserach. Í: New Thinking on Improving Maternity Care. Sarah Church, Lucy Firth, Marie-Claire Balaam, Marie Berg, Valerie Smith, Christa van der Walt, Soo Downe og Edwin van Teijlingen, ritstj. Printer & Martin Ltd. London 2017.
20. Nevid J. Psychology: Concepts and Applications. 3rd ed. Boston: Houghton Mifflin Company; 2009.
21. Jónína Sigríður Birgisdóttir. Fæðingarsamtal: Forprófun fræðsluíhlutunar í meðgönguvernd. [ritgerð til meistaragráðu í ljósmóðurfræði]. Reykjavík: Háskóli Íslands; 2014. Aðgengilegt á https://skemman. is/bitstream/1946/20411/1/Jo%CC%81ni%CC%81na%20 Sigri%CC%81%C3%B0ur%20Birgisdo%CC%81ttir.pd
22. Landlæknisembættið. Leiðbeiningar um val á fæðingarstað. Landlæknisembættið; 2007. Aðgengilegt á: https://assets.ctfassets.net/8k0h 54kbe6bj/4v6kB7GjGdf3GricqPhuBR/7914fb0e11440bb2cffc40739fd3f528/ Leibeiningar_um_val f ingarsta 2007.pdf.
23. Polit D, Beck C. Nursing Research: Generating and Assessing Evidence for Nursing Practice. (12.útg.). Philadelphia: Wolter Kluwer; 2025.
24. Giorgi A. The Theory, Practice, and Evaluation of the Phenomenological Method as a Qualitative Research Procedure. Journal of Phenomenological Psychology.1997 Jan;28(2):235-260. doi.org/10.1163/156916297X00103.
25. Alizadeh-Dibazari Z, Abdolalipour S, Mirghafourvand M. The effect of prenatal education on fear of childbirth, pain intensity during labour and childbirth experience: a scoping review using systematic approach and meta-analysis. BMC Pregnancy Childbirth. 2023;23(1):541. doi.org/10.1186/ s12884-023-05867-0.
26. Taheri M, Takian A, Taghizadeh Z, Jafari N, Sarafraz N. Creating a positive perception of childbirth experience: systematic review and meta-analysis of prenatal and intrapartum interventions. Reprod Health. 2018;15(1):73. doi. org/10.1186/s12978-018-0511-x.
27. Premberg A, Lundgren I. Fathers’ Experiences of Childbirth Education. Journal of Perinatal Education. 2006;15(2):21–8. doi. org/10.1624/105812406X107780.
28. Moksnes UK. Sense of coherence. In: Health Promotion in Health Care – Vital Theories and Research. Cham: Springer International Publishing; 2021. p. 35–46.
29. Ferguson S, Davis D. “I’m having a baby not a labour”: Sense of coherence and women’s attitudes towards labour and birth. Midwifery. 2019;79(102529):102529. doi.org/10.1016/j.midw.2019.102529.
30. Lotte Muskens, Myrthe G. B. M. Boekhorst, Victor J.M. Pop, Marion. Browsing Throughout Pregnancy: The Longitudinal Course of Social Media Use During Pregnancy. Midwifery. 2024 Feb 1;129:103905–5. doi: 10.1016/j. midw.2023.103905.

Childbirth Education and Preparation for Birth: Intervention Development and Parents’ Experience of Birth Talk in Antenatal Care

Abstract

Introduction

Official guidelines support childbirth education to be offered to women in antenatal care. Limited knowledge exists on the subject in Iceland, but few studies published indicate that the majority of pregnant women consider their educational needs are inadequately met in antenatal care. The aim was twofold: develop and test a specially designed birth talk which could be offered by midwives providing antenatal care, and to explore women’s experience of such an intervention.

Materials and Methods

This was a qualitative study based on phenomenology. It is divided on the one hand into a pilot study where the birth talk was developed and tested and on the other hand on interviews, conducted with new parents, five couples and one mother, who were having their first child (n=11). All the women were low risk and gave birth at a midwifery led unit. Purposeful sampling was used and the interviews analysed according to Giorgi’s analysis.

Results

One overarching theme emerged: “In-creased knowledge brings calmness and safety,” which framed the experience of the antenatal birth talk. Utilizing re-silience and perseverance was the common thread throughout the interviews and was reflected in the identified subthemes: “Framing of the birth,” “Being able to see oneself in the situation,” “Okay, I can totally do this!” and “In safe hands”.

Conclusions

The theoretical approach guiding the birth talk, based on three components, proved to be a good foundation for edu-cation and preparation for birth. The main findings indicate that the birth talk had

a positive impact on women’s confidence to give birth without interventions. The theoretical background of the birth talk can contribute to the development of childbirth education for other groups and birth places during pregnancy.

Key words
childbirth education
birth talk
preparation for birth
individual educational intervention
continuous midwifery led care
parents’ experience