Rifa er ekki það sama og rifa – reynsla íslenskra kvenna af áhrifum 2° spangarrifa: Fyrirbærafræðileg rannsókn

Ágrip

Inngangur

Allt að helmingur kvenna sem fæða barn um leggöng hljóta 2° spangarrifu, sem hefur hingað til verið talinn eðlilegur og algengur fylgikvilli fæðingar. Nýlegar rannsóknir hafa sýnt fram á að 2° spangarrifur og fylgikvillar þeirra geti haft neikvæð áhrif á líkamlega og sálræna líðan kvenna eftir fæðingu. Tilgangur rannsóknarinnar var að kanna reynslu íslenskra kvenna af 2° spangarrifum og hvaða áhrif þær geti haft á líkamlega og sálræna líðan í kjölfar fæðingar, ásamt reynslu þeirra af þjónustu tengda spangar-rifum í gegnum barneignarferlið.

Efniviður og aðferðir

Rannsóknin er fyrirbærafræðileg og unnin eftir aðferð Vancouver-skólans. Tekin voru alls 13 einstaklingsviðtöl við 12 konur sem allar höfðu hlotið 2° spangarrifu í fæðingu. Útbúin voru greiningarlíkön fyrir viðtölin og síðar var útbúið heildargreiningarlíkan úr öllum viðtölunum.

Niðurstöður

Yfirþema rannsóknarinnar, Rifa er ekki það sama og rifa, lýsir því hversu ólík og krefjandi reynslan getur verið, hversu mikil áhrif spangarrifan getur haft á líkamlega og sálræna líðan og hversu mikla þörf konurnar hafa fyrir upplýsingar og stuðning tengdan spangarrifunni, frá ljósmæðrum og öðru heilbrigðisstarfsfólki. Alls voru greind fimm meginþemu: Hefði viljað vita meira; Enn eitt klofið að sauma; Verra en fæðingin; Vont að týna sjálfinu; og Valdaleysi gagnvart heilbrigðisþjónustu. Nokkur undirþemu voru greind undir hverju meginþema.

Ályktanir

2° gráðu spangarrifur geta haft djúpstæð áhrif á líkamlega, sálræna og félagslega líðan kvenna, til skemmri eða lengri tíma. Konur vilja einstaklingsmiðaðan stuðning og fræðslu um spangarrifur frá heilbrigðis-starfsfólki í gegnum öll stig barneignar-ferlisins. Konur vilja að tekið sé mark

á líðan þeirra í tengslum við spangar-rifuna og að eftirfylgni með spangarrifu sé til jafns við aðra þætti í sængurlegu líkt og brjóstagjöf.

Lykilorð
reynsla kvenna
2° spangarrifa
líkamleg líðan
sálræn líðan
barneignarþjónusta
fyrirbærafræði

Inngangur

Um 80% kvenna hljóta spangarrifu í kjölfar fæðingar um leggöng (1). Spangarrifur eru flokkaðar frá fyrstu til fjórðu gráðu (1°–4°) eftir því hversu stór hluti spangarsvæðisins verður fyrir áverka. Algengastar eru 2° spangarrifur eða um 30–50% allra spangarrifa og hefur verið sýnt fram á að þær geti valdið konum langvarandi líkamlegum og sálrænum fylgikvillum (1, 2). Vegna þessa háa algengis 2° spangarrifa og áhrifa var þróað undirflokkunarkerfi á slíkum spangarrifum sem hefur verið tekið í notkun að einhverju leyti í löndunum í kringum okkur (2). Á Íslandi virðist hlutfall spangarrifa vera svipað og í öðrum löndum. Áherslan hér á landi hefur einna helst verið á alvarlegar spangarrifur og spangar-klippingar og engar opinberar tölur til, hvorki um heildartíðni allra spangarrifa óháð flokkun né heildartíðni 2° spangarrifa á landsvísu. Á Kvennadeild Landspítala árið 2023 var heildartíðni spangarrifa 80,4% og þar af hlutu 47,1% kvenna 2° spangarrifu (3). Á Sjúkrahúsinu á Akureyri sama ár var heildartíðni spangar-rifa 65,6% og þar af voru 2° spangarrifur 37% (4).

Helstu áhættuþættir frumbyrja fyrir 2° spangarrifu eru taldir vera sogklukkufæðing, þyngd barns >4000 g og lengt annað stig fæðingar (5). Það að konan sé frumbyrja, fyrri saga um spangar-rifu, ýmsir líffærafræðilegir þættir spangarsvæðis, lengd meðganga og óhagstæð staða höfuðs barns í fæðingu geta einnig talist áhættu-þættir fyrir 2° spangarrifu (6). Þættir líkt og notkun lyfja á fyrsta stigi fæðingar til gangsetningar eða lengd fyrsta stigs fæðingar virðist ekki auka áhættu á 2° spangarrifum (7).

Verkir og vandamál á spangarsvæði virðast oft vanmetin og ranglega talin eðlilegur fylgikvilli fæðinga um leggöng (8). Fylgikvillar 2° spangarrifa geta verið viðvarandi verkir á spangar-svæði, vandamál og verkir í kynlífi, sálræn vanlíðan og grindar-botnsvandamál tengd þvaglátum og hægðum (2). Algengastir eru verkir á spangarsvæði, til skemmri eða lengri tíma og geta þeir haft neikvæð áhrif á líkamlega, sálræna og félagslega líðan kvenna. Konur geta upplifað skerta hreyfigetu, óþægindi og erfiðleika við þvag- og hægðalosun sem og skerta getu til að sinna nýfæddu barni og brjóstagjöf með góðu móti (8). Sýnt hefur verið fram á að allt að fjórfalt fleiri konur með 2° spangarrifu upplifa verki tíu dögum eftir fæðingu til samanburðar við konur sem hljóta minniháttar eða enga spangarrifu (9).

Konur með 2° spangarrifu geta jafnframt upplifað margs konar vandamál frá grindarbotni allt að ári eftir fæðingu. Algengustu vandamálin eru talin vera verkir við kynlíf og þvagleki en þær eru allt að 2,6 sinnum líklegri til að upplifa áreynsluþvagleka en konur sem hljóta enga eða 1° spangarrifu (10). Vegna skaðlegra áhrifa spangarrifa á lífsgæði kvenna telja DeLancey o.fl. mikilvægt að gera allt sem hægt er til að koma í veg fyrir slík vandamál. Nota skuli gagnreyndar aðferðir líkt og spangarnudd og heita bakstra í fæðingu, nota sogklukku frekar en töng sé áhaldafæðing nauð-synleg, gangsetja konur áður en börnin verða of stór, koma í veg fyrir að annað stig fæðingar dragist á langinn og gæta þess að höfuð barns fæðist hægt um fæðingarveg (11). Í sænskri rannsókn þar sem skoðuð var reynsla kvenna af 2° spangarrifum og áhrifum af völdum spangarrifunnar fyrstu átta vikurnar eftir fæðingu,kom fram yfirþemað, Kom mér á óvart. Það þótti lýsa best hversu illa konurnar voru undirbúnar undir þau óþægindi sem gátu fylgt spangarrifunni. Konurnar lýstu óvæntum verkjum, breyttu útliti kynfæra, vandamálum við kynlíf og öðrum óvæntum fylgikvillum líkt og sýkingum af ýmsu tagi, kláða, þvag- og hægðavandamálum, vandamálum tengdum viðgerð á spangarrifu, sáraniðurbroti og enduraðgerð á spangarrifu (12).

Helsta ástæða neikvæðra áhrifa spangarrifa á kynlíf eru verkir, ýmist almennt á spangarsvæði eða verkir í kynlífi. Allar konur geta upplifað verki við kynlíf í kjölfar fæðingar um leggöng, óháð alvarleika spangarrifu og geta þeir jafnvel varað í langan tíma eftir fæðingu (9). En í eigindlegri rannsókn lýstu konur sem höfðu hlotið hærri gráðu af spangarrifu meiri verkjum við kynlíf en þær sem hafa fengið lægri gráðu (13).

Samhliða líkamlegri vanlíðan hafa konur tengt sálræna van-líðan fyrstu dagana eftir fæðingu við vandamál tengd spangarrifum. Depurð, kvíði, óvissa og áhyggjur vegna fylgikvilla spangarrifa geta haft mikil áhrif á konurnar og getur krafist aðstoðar fagaðila við að vinna úr þeirri reynslu (12). Rannsóknir hafa sýnt að verkir á spangarsvæði geti tengst einkennum fæðingarþunglyndis allt að sex mánuðum eftir fæðingu (14, 15). Fylgikvillum spangarrifa getur fylgt mikil skömm og virðast konur oft eiga erfitt með að ræða vandamálið opinskátt við maka, vini og heilbrigðisstarfsfólk. Þessi skömm getur valdið því að þær fá ekki aðstoð fyrr en vandamálið er orðið mjög slæmt (16).

Viðgerð á spangarsvæði eftir fæðingu getur haft áhrif á verkjaupplifun kvenna og því skiptir miklu máli að heilbrigðis-starfsfólk sem sinnir slíkum viðgerðum fái góða þjálfun og að vandað sé til verka (17). Konur með 2° spangarrifu virðast upplifa síður verki í kynlífi ef spangarrifan er öll saumuð með samfelldum saumi, til samanburðar við ef slík aðferð er eingöngu notuð á slím-húð legganga (18). Það sem virðist skipta konur mestu máli þegar kemur að viðgerð á spangarrifu er samkennd, tillitssemi, góðar upplýsingar og að tekið sé mark á sársaukaupplifun þeirra. Það sem getur haft neikvæð áhrif er þegar þær upplifa skert sjálfræði og litla stjórn á eigin aðstæðum, neikvæð samskipti á milli heilbrigðisstétta, ópersónuleg vinnubrögð, árásargjörn og niðurlægjandi framkoma og þegar gert er lítið úr sársaukaupplifun þeirra (19).

Rannsóknir sýna að konur vilja góða og einstaklingsmiðaða fræðslu um spangarrifur fyrir útskrift af fæðingarstað, hvers þær megi vænta varðandi verki, gróanda, hugsanlega fylgikvilla og hvernig haga eigi umhirðu á spangarsvæðinu í bataferlinu. Eins vilja þær eftirfylgni vegna spangarrifunnar og skýrar upplýsingar um hvert þær geti leitað ef vandamál koma upp (12). Konur vilja einnig fá fræðslu um kynlíf eftir fæðingu en á sama tíma og konunum þykir neyðarlegt að ræða vandamál tengd kynlífi virðist heilbrigðisstarfsfólk oft skauta fram hjá þeirri umræðu og fá þær því oft takmarkaðar upplýsingar (20).

Þjónusta í barneignarferlinu getur haft mikil áhrif á upplifun kvenna af fylgikvillum spangarrifa. Konur sem upplifa umhyggju og virðingu í samskiptum taka frekar ábyrgð á eigin vanda eða telja ástand sitt stafa af óheppni. Konur sem upplifa vanvirðingu í þjónustu vegna spangarrifa færa gjarnan ábyrgðina yfir á heilbrigðisstarfsfólk og tengja vandamál sín við léleg vinnu-brögð og skort á fræðslu (16). Margar konur upplifa áhyggjur af því hvort þær fái þá þjónustu sem þær þarfnast vegna spangarrifa en þegar þjónustuþörf þeirra er mætt upplifa þær öryggi. Eftir fæðingu hafa konur lýst því hvernig áherslan flyst nær algjörlega yfir á barnið, sem getur valdið því að konur veigra sér við að sækja sér aðstoð í tengslum við eigin þarfir og þannig viðgengst ástandið

(13). Góð þjónusta og góð samskipti í sængurlegu eru þættir sem konur telja mikilvæga þegar þær takast á við fylgikvilla spangar-rifa. Það sem virðist skipta þær mestu máli í þessu samhengi er samfella í þjónustu (21).

Á Íslandi sinna ljósmæður nær allri þjónustu við fjölskyldur í barneignarferlinu. Þær gegna lykilhlutverki í þeirri þjónustu með því að efla, vernda og styðja við réttindi og kynheilbrigði kvenna. Sýnt hefur verið fram á að þjónusta sem byggir á hugmyndafræði ljósmæðra verndar og eykur heilsufarslega og félagslega stöðu kvenna og byggir upp sjálfstraust kvenna á eigin getu í barneignar-ferlinu. Ljósmæður veita samfellda þjónustu, í samstarfi við konur, á jafningjagrundvelli og einstaklingsmiðaða í samræmi við þarfir og aðstæður hverrar konu fyrir sig (22).

Markmið rannsóknarinnar var að kanna reynslu íslenskra kvenna af áhrifum sem 2° spangarrifa í fæðingu getur haft á sálræna og líkamlega líðan þeirra í kjölfar fæðingar, ásamt reynslu þeirra af þjónustu sem þær fá í barneignarferlinu í tengslum við spangar-rifuna. Eftirfarandi rannsóknarspurningar voru settar fram:

1. Hvaða áhrif hafa 2° spangarrifur á sálræna og líkam-lega líðan kvenna?
2. Hver er reynsla þessara kvenna af þeirri þjónustu sem þær fá í barneignarferlinu í tengslum við spangarrifur?

Efniviður og aðferðir

Með markmið rannsóknarinnar að leiðarljósi var ákveðið að nota fyrirbærafræðilega rannsóknaraðferð. Sú aðferð leggur áherslu á að kanna reynslu einstaklinga af ákveðnu viðfangsefni og lýsa þeirri reynslu með því að varpa ljósi á ákveðin þemu í frásögn þátt-takenda. Aðferðin er talin vera góð leið til að ná fram upplýsingum sem erfitt getur reynst að ná með öðrum hætti (23). Ýmsar aðferðir eru til innan fyrirbærafræðinnar en Vancouver-skólinn í fyrirbæra-fræði var valinn þar sem hann felur í sér ákveðið rannsóknarferli sem talið er geta stuðlað að auknum skilningi á mannlegum fyrir-bærum, í þeim tilgangi að bæta þjónustu fyrir þann hóp sem skoðaður er, einkum í heilbrigðisþjónustu. Í rannsóknarferlinu er farið endurtekið í gegnum ákveðna vitræna þætti (24). Þessa vitrænu þætti má setja upp sem hringferli eins og sjá má á mynd 1 (24, bls. 262). Hvert skref rannsóknarferlis Vancouver-skólans krefst ígrundunar sem hefur verið sett fram í 12 meginþrepum sem sjá má í töflu 1.

Þátttakendur

Í rannsóknarferli Vancouver-skólans þarf hver þátttakandi að hafa persónulega reynslu af rannsóknarviðfangsefninu og einnig áhuga og getu til að lýsa eigin reynslu. Markmiðið var að fá konur til þátttöku sem höfðu fætt barn að minnsta kosti sex mánuðum áður en viðtal átti sér stað svo þær væru ekki staddar í miðri reynslunni og ættu þannig auðveldara með að líta yfir farinn veg og miðla af reynslu sinni (24). Valdir voru þátttakendur sem hentuðu best markmiði rannsóknarinnar og því var notast við tilgangsúrtak, nánar tiltekið sjálfboðaliðaúrtak til að gefa stórum hópi kvenna kost á þátttöku (25).

Þýði rannsóknarinnar samanstóð af öllum konum sem hafa hlotið 2° spangarrifu í kjölfar fæðingar um leggöng á Íslandi. Skilyrði fyrir þátttöku voru að konurnar:

• ffittu eitt barn á lífi, fætt á árunum 2016–2024
• Hefðu fætt eitt barn um leggöng, eftir að minnsta kosti 37 vikna meðgöngu, án sogklukku eða tangar
• Hefðu hlotið 2° spangarrifu þar sem spöngin hafði ekki verið klippt
• Væru búsettar á höfuðborgarsvæðinu
• Væru á aldrinum 18–45 ára
• Töluðu íslensku

Leit að þátttakendum fór að mestu fram í gegnum samfélagsmiðla. Send var út auglýsing á lokaða Facebookhópa þar sem meðlimir eru nær eingöngu konur, Mæðratips sem telur yfir 32.200 meðlimi og Góða systir með yfir 48.300 meðlimi. Óskað var eftir þátttöku og frekari aðstoð við dreifingu auglýsingarinnar til að ná til breiðari hóps kvenna. Í úrtakið voru valdar fyrstu 12 konurnar sem lýstu yfir áhuga sínum á þátttöku og uppfylltu þátttökuskilyrði, en sam-kvæmt aðferð Vancouver-skólans í fyrirbærafræði er æskilegt að fjöldi þátttakenda sé ekki minni en 10–12 manns.

Gagnasöfnun og gagnagreining

Gögnum var safnað með einstaklingsviðtölum. Eitt viðtal var tekið við hverja konu en tvö viðtöl við eina konu, til að fá nánari lýsingu á rannsóknarefninu. Konurnar fengu sent kynningarbréf og yfir-lýsingu um upplýst samþykki með tölvupósti, sem þær undirrituðu áður en viðtölin fóru fram. Skýrt var að konurnar gátu hætt við eða dregið til baka þátttöku hvenær sem var. Viðtölin voru tekin yfir tvö tímabil, í maí 2022 og frá desember 2024 fram til janúar 2025. Flest viðtölin fóru fram á Fæðingarheimili Reykjavíkur. Útbúinn var viðtalsrammi út frá rannsóknargreinum um viðfangsefnið og þeim rannsóknarspurningum sem settar voru fram. Viðtalsramminn innihélt átta opnar spurningar en dæmi um spurningar voru til dæmis; getur þú sagt mér frá þinni reynslu af þeim spangaráverka sem þú hlaust í fæðingu? og getur þú sagt mér hvort það er eitthvað sem þú tengir við spangaráverkann og andlega líðan þína eftir fæðingu? Viðtölin voru hljóðrituð á staðnum. Rannsóknarmiðstöð Háskólans á Akureyri (RHA) sá um afritun viðtala. Eftir afritun viðtala var hljóðupptökum ásamt persónugreinanlegum upp-lýsingum eytt. Þar sem gagnasöfnun og gagnagreining eru talin vera samofið ferli í Vancouver-skólanum (24) hófst gagnagreining í raun í fyrsta viðtali. Formleg gagnagreining hófst svo eftir að viðtölin höfðu verið afrituð og rannsakendur höfðu lesið þau ítrekað yfir til að koma auga á meginþemu í textanum. Fyrsti höfundur frumgreindi gögn og annar höfundur fór yfir greininguna til að skoða samræmi og nákvæmni í þemagreiningunni.

Í viðtölunum var lögð rík áhersla á virðingu fyrir við-mælendum, góða hlustun, samhygð, hlýju og einlægni. Rannsóknir á reynsluheimi fólks, snúast fyrst og fremst um skilning á reynslu þátttakenda frá þeirra eigin sjónarhóli og laða þannig fram sam-mannlega reynslu (26). Til að tryggja réttmæti og áreiðanleika var hugað að faglegri fjarlægð en á sama tíma að faglegt samband ríkti á milli rannsakanda og þátttakenda. Undirbúningur fólst í lestri rannsóknargreina um viðfangsefnið, að útbúa viðtalsramma og að koma auga á og ýta frá fyrir fram gerðum hugmyndum um viðfangsefnið. Áhersla var lögð á að meta hvert skref rannsóknar-ferlisins af gagnrýni, við heimildasöfnun, gagnasöfnun og gagna-greiningu. Við framsetningu niðurstaðna var reynt eftir fremsta megni að láta rödd allra þátttakenda heyrast svo textinn yrði trú-verðugur og að lesandi sem einnig hefur upplifað þessa reynslu, þekki myndina sem dregin er upp í rannsókninni (27). Til að framfylgja siðfræðilegum sjónarmiðum var fengið upplýst sam-þykki þátttakenda og þeim heitið nafnleynd og trúnaði og að öll úrvinnsla gagna yrði unnin með það að leiðarljósi (28). Sótt var um leyfi Vísindasiðanefndar en ekki þurfti leyfi fyrir rannsókninni.

Niðurstöður

Þátttakendur voru samtals tólf konur á aldrinum 23–37 ára sem höfðu hlotið 2° spangarrifu í fæðingu. Allar bjuggu þær á höfuð-borgarsvæðinu en höfðu sumar fætt á landsbyggðinni en aðrar á höfuðborgarsvæðinu. Sex mánuðir til þrjú og hálft ár var frá því að þær fæddu sitt fyrsta barn þegar viðtölin voru tekin.

Yfirþema rannsóknarinnar, Rifa er ekki það sama og rifa, lýsir ólíkri og krefjandi reynslu kvennanna. Einnig því hversu djúpstæð áhrif spangarrifan getur haft á líkamlega og sálræna líðan og þörf þeirra fyrir einstaklingsmiðaðar upplýsingar, stuðning og þjónustu frá heilbrigðisstarfsfólki. Alls voru greind fimm meginþemu: Hefði viljað vita meira; Enn eitt klofið að sauma; Verra en fæðingin; Vont að týna sjálfinu og Valdaleysi gagnvart heilbrigðisþjónustu. Nokkur undirþemu voru síðan greind undir hverju meginþema. Þemun voru sett upp í heildargreiningarlíkan sem sjá má á mynd 2.

Hefði viljað vita meira

Fyrsta meginþemað nefnist Hefði viljað vita meira og lýsir því hvernig konurnar hefðu viljað meiri fræðslu um spangarrifur

í gegnum allt barneignarferlið. Greind voru þrjú undirþemu: Fræðsla veitir öryggi; Einstaklingsmiðuð fræðsla um eðli áverka; Verður þetta vont að eilífu amen?

Fyrsta undirþemað nefnist Fræðsla veitir öryggi. Það lýsir því hvernig konurnar vildu allar meiri fræðslu til að vera betur undirbúnar undir það sem koma skyldi og hvernig fræðslan veitti þeim öryggi. Þær lýstu því hversu lítil áhersla væri á fræðslu um spangarrifur í gegnum allt barneignarferlið, á sérstökum fæðingar-fræðslunámskeiðum og jafnvel þegar þær voru inniliggjandi í sængurlegu: „ég var svo hrædd við að fara á klósettið og hún sagði mér bara að vera ekki hrædd … Þar hefði hún getað frætt mig bara örlítið. Ég fékk síðan mikla hægðatregðu sem varð þvílíkur vítahringur … í tvo mánuði.“

Einstaklingsmiðuð fræðsla um eðli áverka er undirþema sem lýsir skorti á upplýsingagjöf á meðan og eftir viðgerð á spangarsvæði. Allar konurnar hefðu viljað upplýsingar um hvers konar spangarrifu þær hlutu og meiri upplýsingar um viðgerðina á spangarsvæðinu. Fáar fengu slíkar upplýsingar, einhverjar heyrðu heilbrigðisstarfsfólk ræða sín á milli að þær hefðu hlotið 2° spangarrifu og enn aðrar lásu það í fæðingarskýrslunni sinni, vikum eða mánuðum síðar. „Ég hefði viljað, á meðan að hún var að sauma, þetta er svona rifa, ég er að sauma hana svona. Ég hefði viljað fá meiri upplýsingar, rifnaði ég beint niður, á ská, út til hliðar, hversu mikið, hversu djúpt? 2° spangarrifa sagði mér rosa lítið þar til ég googlaði.“

Þriðja undirþemað Verður þetta vont að eilífu amen? lýsir óvissu og óöryggi sem konurnar upplifðu. Þær lýstu kvíða fyrir framtíðinni, veltu fyrir sér hvenær þær gætu farið að taka fullan þátt í umönnun barnsins og hvenær sársaukinn hætti að hafa áhrif á daglegt líf þeirra. Ein sagði: „Sængurlegan kom á óvart hvað varðar það, hve lengi ég var að ná mér eftir þessa rifu“. Önnur orðaði það á þennan hátt: „Maður hugsar, þegar það líður svo langur tími, verður þetta eðlilegt aftur? Verður þetta vont að eilífu, amen?“

Enn eitt klofið að sauma

Annað meginþemað nefnist Enn eitt klofið að sauma og lýsir reynslu kvennanna af viðgerð á spangarrifu eftir fæðingu og valdaleysi þeirra í slíkum aðstæðum. Þær lýstu vinnubrögðum og samskiptum starfsfólks og aðstæðum við viðgerð spangarrifu. Flestar konurnar lýstu jákvæðri upplifun af viðgerð spangarrifu, þrátt fyrir allt. Þrjú undirþemu voru greind: Ópersónuleg vinnu-brögð; Viðgerð án fullnægjandi deyfingar; Góð samskipti og virðing meðan á viðgerð stendur.

Fyrsta undirþemað, Ópersónuleg vinnubrögð, lýsir upplifun kvenna af ópersónulegum samskiptum og vinnubrögðum heil-brigðisstarfsfólks á meðan á viðgerð stóð. Ein sagði: „Það var einhver sem kom, það var ekkert eitthvað já hæ til hamingju, svo bara stakk hún puttanum í rassinn á mér og ég hugsaði bara, það er kannski í lagi að láta vita! Hún horfði aldrei á mig, talaði aldrei við mig eða neitt.“ Konunum þótti viðgerðin oft taka langan tíma en fengu sjaldnast upplýsingar um hvers þær mættu vænta: „Mér fannst þetta þreytandi og mjög vont, svo segir ljósmóðirin, ég veit þetta tekur langan tíma en líttu bara sem svo á að ég sauma þetta eins og þetta væri í andlitinu á þér, og ég bara já já áfram gakk.“

Viðgerð án fullnægjandi deyfingar nefnist annað undirþemað og lýsir reynslu kvennanna af deyfingu á meðan á viðgerð spangar-rifunnar stóð. Sumar voru mjög ánægðar með deyfinguna og þakk-látar, en virtust þó ekki telja það sjálfsagt að hún væri fullnægjandi:

„Hún deyfði mig vel þannig að ég fann ekkert fyrir neinu. Ég held að það sé mjög heppilegt og ég þarf að vera þakklát fyrir það.“ Aðrar lýstu því hvernig þær fundu mikinn sársauka allan tímann þrátt fyrir bæði staðdeyfingu og mænurótardeyfingu: „Ég var með mænudeyfingu og ég man eftir stungunum. Þetta var rosa vont og mig minnir að það hafi þurft að deyfa mig tvisvar af því að þetta var svo … úff.“

Góð samskipti og virðing á meðan á viðgerð stendur, var næsta undirþema sem lýsir hvernig nærgætni og tillitssemi heilbrigðis-starfsfólks við viðgerð spangarrifu stuðlaði að jákvæðri upplifun og tilfinningu um öryggi. „Ég var mjög ánægð með samvinnuna á milli lækna og ljósmæðra, deildarlæknirinn saumaði en ljósmóðirin sagði sitt álit … að það sé ekki bara verið að gera þetta af því að þetta sé best svona heldur að það sé frekar fengið álit og ég upplifi öryggi í því.“ Þegar tekið var tillit til þess að konurnar þyrftu betri deyfingu, lagði það grunn að því að þær upplifðu virðingu: „Ég var deyfð, það var kannski pínu óþægilegt, en ég fann voða lítið fyrir saumaskapnum. Ef ég sagðist finna fyrir þessu, þá deyfðu þær meira. Þær vildu ekki að það myndi vera vont að sauma.“

Verra en fæðingin

Þriðja meginþemað nefnist Verra en fæðingin. Það lýsir líkam-legum áhrifum sem spangarrifan gat haft í för með sér. Konurnar lýstu ýmsum fylgikvillum svo sem langvarandi verkjum, sára-niðurbroti, verkjum við kynlíf, skertri hreyfigetu, skertri getu til að sinna nýfædda barninu og vandamálum með þvag og hægðir. Þetta meginþema var greint í þrjú undirþemu: Hélt ekki á barninu mínu fyrsta mánuðinn; Kynlíf og nánd og Langvarandi áhrif á grindarbotninn.

Fyrsta undirþemað Hélt ekki á barninu mínu fyrsta mánuðinn lýsir því hvernig verkir og aðrir fylgikvillar voru hamlandi við umönnun barnsins: „Ég fór loksins að geta setið upprétt eftir fjórar vikur og svo gat ég farið að vera með hann í fanginu og svo standa upp með hann. Þetta kom í skrefum … annars var ég bara rúmliggjandi og sofandi þegar ég var ekki að gefa brjóst eða sjá um mínar grunnþarfir.“

Annað undirþemað Kynlíf og nánd lýsir áhrifum spangar-rifunnar á kynlíf og nánd í parasambandinu, jafnvel mörgum mánuðum eftir fæðingu. Konurnar lýstu því hvernig verkir drógu úr getu þeirra og löngun í kynlíf: „Ég vissi ekki að þetta myndi hafa áhrif svona lengi. Ég bjóst við óþægindum fyrstu 3–4 mánuðina, en það tók alveg upp í eitt ár … að það væri ekki svona ógeðslega vont.“ Önnur lýsti áhrifum fylgikvilla á nánd í parasambandinu: „Mér leið eins og ég myndi aldrei eiga róman-tískt samband við makann minn aftur, af því að það skiptir máli, þessi líkamlega tenging“.

Langvarandi áhrif á grindarbotninn nefnist þriðja undir-þemað sem lýsir langvarandi grindarbotnsvandamálum í kjölfar spangarrifu. Konurnar lýstu vandamálum við þvaglát, hægða-tregðu og áhrifum spangarrifu á grindarbotnsvöðva til langs tíma líkt og ein þeirra lýsti einu og hálfu ári eftir fæðingu: „en með grindarbotninn, hann er alltaf of spenntur … það er erfitt að tæma þvagblöðruna og ég pissa mjög oft.“

Vont að týna sjálfinu

Fjórða meginþemað nefnist Vont að týna sjálfinu. Þemað lýsir sál-rænum áhrifum spangarrifu, vanlíðan og vonbrigðum kvennanna þegar fylgikvillarnir höfðu áhrif á umönnun barnsins, samband þeirra við maka, félagslega líðan og viðhorf þeirra til frekari barn-eigna. Fjögur undirþemu voru greind: Langaði bara að líða vel með barninu mínu; Heppin að eiga skilningsríkan maka; Vildi bara vera heima og Þetta geri ég aldrei aftur.

Fyrsta undirþemað Langaði bara að líða vel með barninu mínu lýsir vonbrigðum kvennanna yfir því að geta ekki sinnt ný-fædda barninu sínu vegna verkja. Ein lýsti því hvernig hún horfði á aðrar mæður sem gátu notið samverunnar með börnum sínum: „Þetta tók náttúrulega rosa á … maður er líka að bera sig saman við aðra … mér fannst þetta heftandi við að lifa eðlilegu lífi með nýburann sinn.“ Ástandið gat einnig haft neikvæð áhrif á sjálfs-mynd þeirra: „Það tók rosa mikið á, ég gat ekki skipt á honum í fjórar vikur af því að ég gat ekki staðið. Ég gat ekki gert neitt. Það var líka svo erfitt fyrir sjálfsmyndina.“

Annað undirþemað Heppin að eiga skilningsríkan maka lýsir áhrifum fylgikvilla á daglegt líf og mikilvægi stuðnings frá maka. Konurnar töldu mikilvægt að makinn sinnti barninu og störfum í daglegu lífi fjölskyldunnar þegar fylgikvillar spangar-rifunnar voru þeim hamlandi: „Ég lét manninn minn sjá um þetta, fyrstu 10 dagana … ég er bara svo þakklát að hafa maka sem er til í þetta.“ Oft var það einnig makinn sem hvatti konuna til að sækja sér aðstoð vegna langvarandi fylgikvilla: „Það var í rauninni hann sem hvatti mig til þess, út af þessari þvagþörf, að þetta væri óeðlilegt“.

Vildi bara vera heima er þriðja undirþemað og lýsir því hvernig fylgikvillar spangarrifunnar urðu til þess að konurnar einangruðu sig félagslega. Þær upplifðu óöryggi við brjóstagjöf á almannafæri því fylgikvillar spangarrifanna komu í veg fyrir að þær gætu setið uppréttar: „Maður einangraði sig því manni leið líkamlega illa, óörugg í aðstæðum að leggja barnið á brjóst þannig að maður var meira heima fyrir og fékk þá frekar vini eða fjölskyldumeðlimi heim í staðinn, þannig ég get alveg sagt að verkirnir hömluðu manni.“

Fjórða undirþemað Þetta geri ég aldrei aftur lýsir því hvernig slæmir fylgikvillar höfðu áhrif á hugmyndir kvennanna um frekari barneignir. Sumar þeirra gátu ekki hugsað sér að koma sér aftur í þessar aðstæður: „Upplifun mín fyrstu vikuna var bara að ég væri ónýt þarna … ég hugsaði bara það mun aldrei neitt komast þarna að skilurðu? Ég mun aldrei eiga fleiri börn.“ Auk þess lýstu sumar fylgikvillum spangarrifunnar sem áfalli: „Ég talaði um að þetta myndi ég aldrei gera aftur, myndi aldrei setja sjálfa mig í gegnum þetta ferli aftur vegna áfallsins, vegna fylgikvillanna, bæði í kjölfar blæðingar og spangarrifunnar“.

Valdaleysi gagnvart heilbrigðisþjónustu

Valdaleysi gagnvart heilbrigðisþjónustu nefnist fimmta og síðasta meginþemað. Þemað lýsir reynslu kvennanna af þjónustu sem þær fengu frá heilbrigðisstarfsfólki í tengslum við spangarrifuna. Margar lýstu valdaleysi, óöryggi, skorti á stuðningi og óásættan-legum viðbrögðum heilbrigðisstarfsfólks þegar þær leituðu eftir aðstoð. Þrátt fyrir langvarandi verki, fengu sumar konurnar enga klíníska skoðun á spangarsvæði. Flestar lýstu, þrátt fyrir þetta, nokkurri ánægju með þjónustuna og gerðu jafnan lítið úr eigin vanlíðan. Oft óskuðu þær ekki eftir aukinni þjónustu því þeim fannst áherslan vera eingöngu á næringu og velferð barnsins og að þeirra vanlíðan skipti litlu máli. Greind voru þrjú undirþemu: Þau hlustuðu ekki á mig; Hún hefði átt að grípa mig; og Fókusinn allur á barnið.

Fyrsta undirþemað nefnist Þau hlustuðu ekki á mig. Það lýsir því hvernig konurnar fengu skilaboð frá heilbrigðisstarfsfólki um að allt liti vel út og væri eðlilegt á sama tíma og þær upplifðu verki, jafnvel vikum og mánuðum saman. Þeim var sagt að bíða þar til sársaukinn minnkaði og upplifðu að þær þyrftu þá bara að harka af sér fyrst ástandið væri metið eðlilegt: „Mér fannst þetta alveg agalegt, en það leit allt vel út sko, það var bara hvernig mér leið þarna … alveg tveim mánuðum seinna var þetta enn að trufla mig og þá fékk ég skoðun, en hann bara, þetta er í fullkomnu lagi og ég bara, Guð minn góður.“ Þær lýstu einnig áhyggjum vegna breytts útlits kynfæra vegna sáraniðurbrots: „Maður þarf bara að sætta sig við það líka, eins og hrikalegu verkina sem fylgdu því þegar rifan var bara alls ekki að gróa.“

Annað undirþemað nefnist Hún hefði átt að grípa mig. Það lýsir valdaleysi og viðhorfi kvennanna til þjónustunnar sem þær fengu frá heilbrigðisstarfsfólki. Flestar lýstu ánægju með þjónustuna, en sögðu þó að ýmislegt hefði mátt betur fara. Þær lýstu því hvernig heilbrigðisstarfsfólk hefði mátt lesa betur í aðstæður og grípa inní þegar á þurfti. Einhverjar upplifðu sig týndar í kerfinu þó þær væru inniliggjandi á sængurlegudeild eftir fæðingu. Oft afsökuðu þær lélega þjónustu með því að heilbrigðis-starfsfólkið hefði mikið að gera eða það hefði eflaust bara gleymst að upplýsa þær en þrátt fyrir það ásökuðu þær sig sjálfar um að hafa ekki leitað eftir meiri þjónustu: „Ég held að allir hafi verið að gera sitt besta … eða þá hvort ég hefði átt líka bara að leita aðstoðar fyrr, en ekki bara fimm mánuðum eftir.“ Konurnar sögðu frá sársauka og vanlíðan sem stóð yfir jafnvel mánuðum saman, en fengu ekki þá þjónustu og eftirfylgd sem þær þörfnuðust: „Ég hefði ekki viljað einhverja skoðun eða neitt svoleiðis á sængur-legudeildinni en heimaþjónustan hefði átt að grípa aðeins betur inn í, hún sá náttúrulega hvernig ég bar mig“.

Fókusinn allur á barnið nefnist þriðja og síðasta undir-þemað sem lýsir því hvernig konunum fannst áherslan flytjast algjörlega yfir á barnið og brjóstagjöfina eftir fæðingu. Konurnar létu lítið fyrir sér fara og vildu ekki kvarta yfir eigin vandamálum:

„Ég bað hana bara einu sinni um að kíkja … mér fannst þetta eitthvað vandræðalegt … fókusinn var bara á því að skoða stelpuna … mér fannst ég ekki eiga að vera eitthvað fyrirgefðu, en hvað með mig?“

Umræður

Rannsóknin er sú fyrsta hér á landi sem kannar reynslu kvenna af 2° spangarrifum með eigindlegu rannsóknarsniði. Niðurstöður rannsóknarinnar sýna að 2° spangarrifur geta haft djúpstæð áhrif á konur, líkamlega, andlega og félagslega. Jafnframt kemur það skýrt í ljós að konurnar hefðu viljað fá meiri fræðslu um spangarrifur í gegnum allt barneignarferlið og aukinn stuðning og eftirfylgni frá heilbrigðisstarfsfólki.

Allar konurnar hefðu viljað meiri fræðslu, en tímasetning fræðslu skipti einnig máli og vildu þær fá fræðsluna þegar þær væru móttækilegar fyrir henni, en ekki í mjög streituvaldandi aðstæðum eins og til dæmis meðan verið var að sauma þær eftir fæðingu. Aðrar rannsóknarniðurstöður benda líka á að konur vilja skýrar og samræmdar upplýsingar, bæði á meðgöngu og eftir fæðingu (22).

Í rannsókn Lindberg o.fl. lýstu konurnar einnig þörf fyrir upp-lýsingar um spangarrifuna fyrir útskrift. Líkt og í þessari rannsókn vildu þær vita hvers þær mættu vænta varðandi verki, bataferlið, hugsanlega fylgikvilla, umhirðu spangarrifunnar og önnur vanda-mál eins og þvagleka og hægðatregðu (12).

Ópersónuleg vinnubrögð og ófullnægjandi deyfing við við-gerð á spangarsvæði var meðal þess sem konurnar nefndu varðandi reynslu þeirra, en þrátt fyrir það höfðu þær flestar nokkuð jákvæða reynslu af viðgerð á spangarsvæðinu. Virðing, tillitssemi og nær-gætni frá heilbrigðisstarfsfólki veitti þeim öryggi. Sumar konurnar voru ánægðar með viðgerðina á meðan aðrar lýstu henni sem því versta við fæðinguna. Niðurstöður rannsóknar Hammond o.fl. sýndu að samkennd, tillitssemi, góðar upplýsingar og að fá stað-festingu á upplifun sinni, voru þau atriði sem skiptu mestu máli fyrir konurnar. Skert sjálfræði, lítil stjórn á eigin aðstæðum, ópersónuleg vinnubrögð, árásargjörn eða niðurlægjandi framkoma og þegar gert var lítið úr sársaukaupplifun kvennanna hafði það neikvæð áhrif (19).

Þegar konurnar lýstu því að fylgikvillar spangarrifu hefðu haft meiri áhrif en sjálf fæðingin áttu þær við langvarandi ein-kenni og verki sem drógu úr lífsgæðum þeirra. Því er mikilvægt fyrir ljósmæður að leitast við að minnka áhrif spangarrifu eins mikið og unnt er, líkt og DeLancey o.fl. leggja til, og beita þeim aðferðum sem hafa sýnt árangur í að draga úr slíkum fylgikvillum (11). Langvarandi þvagvandamál, líkt og konurnar lýstu í þessari rannsókn, samræmist niðurstöðum úr öðrum rannsóknum þar sem fram kemur að algengustu grindarbotnsvandamálin einu ári eftir fæðingu eru verkir við kynlíf og þvagleki en 2° spangarrifur eru þar sérstakur áhættuþáttur fyrir áreynsluþvagleka (10).

Depurð, leiði og vonbrigði vegna fylgikvilla spangarrifu gat haft margvísleg neikvæð áhrif á daglegt líf kvennanna og sjálfsmynd þeirra. Konur í öðrum rannsóknum hafa lýst svipaðri reynslu og sumar þurftu aðstoð meðferðaraðila vegna áhrifa spangarrifunnar á sálræna líðan. Þær sem upplifðu enga lang-varandi fylgikvilla vegna spangarrifunnar gátu samt sem áður fundið fyrir áhyggjum og kvíða vegna spangarrifunnar og gat það tekið nokkra mánuði að ganga yfir (12).

Þrátt fyrir að tjá áhyggjur og óska eftir aðstoð, upplifðu konurnar oft að ekki væri tekið mark á vanlíðan þeirra og að áhersla í þjónustu ljósmæðra og hjúkrunarfræðinga eftir fæðingu væri á barnið en ekki þeirra líðan. Þær upplifðu valdaleysi þegar kom að því að gera kröfu um góða þjónustu. Fleiri rannsóknar-niðurstöður hafa lýst ófullnægjandi stuðningi og fræðslu frá heilbrigðisstarfsfólki eftir fæðingu þegar þær leituðu eftir aðstoð. Þeim fannst heilbrigðisstarfsfólk gera lítið úr vandamálum þeirra og hikuðu því við að leita sér aðstoðar. Sumar gáfust upp á að leita sér aðstoðar vegna viðbragða heilbrigðisstarfsfólks og létu vandamálið bara viðgangast (13).

Hagnýting rannsóknarinnar

Þar sem allt að helmingur kvenna sem fæða um leggöng fá 2° spangarrifu og engin sambærileg rannsókn hefur áður verið gerð á Íslandi, telja höfundar að þessi rannsókn sé mikilvægt framlag til fæðingarþjónustu hér á landi. Niðurstöðurnar veita ljósmæðrum og öðru fagfólki sem sinnir konum í barneignarferlinu innsýn í reynsluheim kvenna með 2° spangarrifur. Ekki er samræmt ferli á landsvísu um hvernig staðið er að þjónustu kvenna með 2° spangar-rifur og eins eru opinberar tölur um tíðni slíkra spangarrifa ekki aðgengilegar þrátt fyrir samræmda rafræna skráningu um allt land. Þarna sjá höfundar tækifæri í að nota rannsókn þessa til að efla þjónustu fyrir þennan hóp kvenna. Ef til vill væri gagnlegt að þróa verklagsleiðbeiningar sem hægt væri að styðjast við til að tryggja góða þjónustu við konur sem hafa fengið 2° spangarrifur í fæðingu og til að samræma verklag.

Frekari rannsókna er þörf á viðfangsefninu til dæmis með því að framkvæma megindlega rannsókn með spurningalista-könnun á tengslum bakgrunnsþátta og fæðingartengdra breyta, svo hægt sé að afmarka þann hóp sem gæti þurft á enn meiri eftirfylgd að halda.

Styrkleikar og takmarkanir

Styrkleikar rannsóknarinnar snúa einna helst að rannsóknar-aðferðinni sjálfri sem gefur tækifæri til að kafa djúpt í reynslu-heim þátttakenda. Einnig má benda á að rannsóknin er sú fyrsta sinnar tegundar á landinu og að konurnar fæddu á fleiri en einum fæðingarstað á landinu. Aldursbil þátttakenda var nokkur breitt og tími frá því að konurnar fæddu var frá sex mánuðum upp í þrjú og hálft ár sem gæti talist vera styrkleiki. Konurnar sögðu frá fjölbreyttum áskorunum og mismunandi þjónustu sem þær fengu frá heilbrigðisstarfsfólki sem hægt er að líta á sem styrk-leika í fyrirbærafræðilegri rannsókn. Einn rannsakandi frum-greindi öll gögn, en annar fór síðan yfir greiningar og staðfesti þemagreiningar sem telst vera styrkleiki.

Takmarkanir rannsóknarinnar eru aðallega lítið úrtak og úrtaksaðferðin sjálf þar sem einungis konur sem buðu sig fram í gegnum samfélagsmiðla tóku þátt í rannsókninni. Það telst einnig til takmarkana að konurnar voru allar frumbyrjur sem höfðu fætt um leggöng, án aðstoðar með sogklukku eða töng. Eitt af skil-yrðum fyrir þátttöku var að tala íslensku og því ekki hægt að draga ályktanir varðandi reynslu kvenna sem tala ekki íslensku. Ekki lágu heldur fyrir upplýsingar um hvers konar þjónustu konurnar höfðu fengið eftir fæðingu. Taka þarf tillit til takmarkana þegar dregnar eru ályktanir út frá niðurstöðum rannsóknarinnar. Einnig væri hægt að benda á skort á opinberum tíðnitölum um spangarrifur og afleiðingar þeirra á Íslandi, sem takmörkun á rannsókninni. Þar sem engar sambærilegar rannsóknir um efnið eru til á íslensku var einungis stuðst við erlendar heimildir.

Ályktanir

Niðurstöður rannsóknarinnar sýna að konur upplifa oft djúpstæð áhrif spangarrifa á líkamlega, sálræna og félagslega líðan. Þær vilja meiri fræðslu í gegnum allt barneignarferlið og aukinn stuðning og eftirfylgd eftir að heim er komið. Persónuleg, nærgætin samskipti og virðing við konurnar á meðan á viðgerð á spangarsvæði stendur getur stuðlað að góðri reynslu á meðan ófullnægjandi deyfing og óskýrar upplýsingar stuðla frekar að neikvæðri reynslu. Það skiptir konur miklu máli að þær fái einstaklingsmiðaða þjónustu og að tekið sé mark á þeirra líðan. Góð fræðsla fyrir og eftir fæðingu ásamt markvissri eftirfylgni heilbrigðisstarfsfólks getur stuðlað að betri líðan kvenna sem hafa hlotið 2° spangarrifur í fæðingu.

Þakkir

Fyrst og fremst viljum við þakka konunum sem tóku þátt í rann-sókninni, ykkar rödd skiptir máli. Ljósmæðrafélag Íslands fær þakkir fyrir veittan rannsóknarstyrk. Ljósmæður Fæðingarheimilis Reykjavíkur fá kærar þakkir fyrir lánið á aðstöðunni fyrir vinnu við rannsóknina og styðja þannig við frekari þróun og rannsóknir innan ljósmóðurfræði á Íslandi.

Heimildir

1. Frohlich J, Kettle C. Perineal care. BMJ Clin Evid 10. Mars 2015;2015:1401.
2. Man R, Morton VH, Morris RK. Childbirth-related perineal trauma and its complications: prevalence, risk factors and management. Obstetrics, Gynaecology & Reproductive Medicine 2024;34(9):252–259.
3. Birna Björg Másdóttir. Heildartíðni spangaráverka og spangarklippinga á Landspítala 2023-2024. 2024. Munnleg heimild.
4. Ingibjörg Hanna Jónsdóttir. Heildartíðni spangaráverka á SAK fyrir árið 2023. 2024. Munnleg heimild.
5. Jansson MH, Franzen K, Hiyoshi A, Tegerstedt G, Dahlgren H, Nilsson K. Risk factors for perineal and vaginal tears in primiparous women – the prospective POPRACT-cohort study. BMC Pregnancy and Childbirth 2.desember 2020;20(1):1–749.
6. Macedo MD, Risløkken J, Halle T, Ellström Engh M, Siafarikas F. Occurrence and risk factors for second-degree perineal tears: A prospective cohort study using a detailed classification system. Birth 2024;51(3):602–611.
7. Saucedo AM, Tuuli MG, Gregory WT, Richter HE, Lowder JL, Woolfolk C, et al. First and Second Stage Risk Factors Associated with Perineal Lacerations. Matern Child Health J 2024;28(7):1228–1233.
8. National Institute for Care Excellence (NICE). Postnatal care. 2021.www. nice.org.uk/guidance/ng194
9. Manresa M, Pereda A, Goberna-Tricas J, Webb SS, Terre-Rull C, Bataller E. Postpartum perineal pain and dyspareunia related to each superficial perineal muscle injury: a cohort study. International Urogynecology Journal 2020;31:2367–2375.
10. Huber M, Malers E, Tunón K. Pelvic floor dysfunction one year after first childbirth in relation to perineal tear severity. Scientific reports 15.júní 2021;11(1):12560.
11. DeLancey JOL, Masteling M, Pipitone F, LaCross J, Mastrovito S, Ashton-Miller JA. Pelvic floor injury during vaginal birth is life-altering and preventable: what can we do about it? Obstet Gynecol 2024;230(3):279–294. e2.
12. Lindberg I, Persson M, Nilsson M, Uustal E, Lindqvist M. “Taken by surprise” - Women's experiences of the first eight weeks after a second degree perineal tear at childbirth. Midwifery 2020;87(102748).
13. Daremark C, Andréasson L, Gutke A, Fagevik Olsén M. Women’s experiences of the injury, recovery and desire for rehabilitation after a second-degree vaginal tear—a qualitative study. Int Urogynecol J 9.ágúst 2021;33(6):1521–1527.
14. Bell AF, Andersson E. The birth experience and women's postnatal depression: A systematic review. Midwifery ágúst 2016;39(0):112–123.
15. Dunn AB, Paul S, Ware LZ, Corwin EJ. Perineal Injury During Childbirth Increases Risk of Postpartum Depressive Symptoms and Inflammatory Markers. Journal of Midwifery & Women's Health 2015;60(4):428–436.
16. Wiseman O, Rafferty AM, Stockley J, Murrells T, Bick D. Infection and wound breakdown in spontaneous second-degree perineal tears: An exploratory mixed methods study. Birth 2019;46(1):80–89.
17. National Institute for Health and Care Excelence (NICE). Intrapartum Care 2023. www.nice.org.uk/guidance/ng235
18. Manresa M, Pereda A, Bataller E, Terre-Rull C, Ismail KM, Webb SS. Incidence of perineal pain and dyspareunia following spontaneous vaginal birth: a systematic review and meta-analysis. International Urogynecology Journal 2019;30(6):853–868.
19. Hammond A, Priddis H, Ormsby S, Dahlen HG. Improving women’s experiences of perineal suturing: A pragmatic qualitative analysis of what is helpful and harmful. Women and Birth 2022;35(6):e598–e606.
20. Grussu P, Vicini B, Quatraro RM. Sexuality in the perinatal period: A systematic review of reviews and recommendations for practice. Sexual & Reproductive Healthcare 2021;30:100668.
21. Sacks E, Finlayson K, Brizuela V, Crossland N, Ziegler D, Sauvé C, et al. Factors that influence uptake of routine postnatal care: findings on women’s perspectives from a qualitative evidence synthesis. PLoS One 2022;17(8):e0270264.
22. Sandall J, Soltani H FAU - Gates S, Gates S FAU - Shennan A, Shennan A FAU - Devane D, Devane D, Cochrane Database SR. Midwife-led continuity models versus other models of care for childbearing women. The Cochrane database of systematic reviews 28.apríl 2016;4(4).
23. Sigríður Halldórsdóttir. Yfirlit yfir eigindlegar rannsóknaraðferðir. Í: Sigríður Halldórsdóttir, ritstjóri. Rannsóknir: Handbók í aðferðafræði Akureyri: Háskólinn á Akureyri; 2021. bls. 191–204.
24. Sigríður Halldórsdóttir. Fyrirbærafræði sem rannsóknaraðferð. Í: Sigríður Halldórsdóttir, ritstjóri. Rannsóknir: Handbók í aðferðafræði Akureyri: Háskólinn á Akureyri; 2021. bls. 255–275.
25. Katrín Blöndal, Sigríður Halldórsdóttir. Úrtök og úrtaksaðferðir í eigindlegum rannsóknum. Í: Sigríður Halldórsdóttir, ritstjóri. Rannsóknir: Handbók í aðferðafræði Akureyri: Háskólinn á Akureyri; 2021. bls. 205–217.
26. Helga Jónsdóttir. Viðtöl í eigindlegum og megindlegum rannsóknum. Í: Sigríður Halldórsdóttir, ritstjóri. Rannsóknir: Handbók í aðferðafræði Akureyri: Háskólinn á Akureyri; 2021. bls. 147–170.
27. Margrét Hrönn Svavarsdóttir, Sigríður Halldórsdóttir. Réttmæti og áreiðanleiki í eigindlegum rannsóknum. Í: Sigríður Halldórsdóttir, ritstjóri. Rannsóknir: Handbók í aðferðafræði Akureyri: Háskólinn á Akureyri; 2021. bls. 219–236.
28. Sigurður Kristinsson, Arnrún Halla Arnórsdóttir. Grunnþættir í siðfræði rannsókna. Í: Sigríður Halldórsdóttir, ritstjóri. Rannsóknir: Handbók í aðferðafræði Akureyri: Háskólinn á Akureyri; 2021. bls. 99–115.

A Tear Is Not the Same as a Tear – Icelandic Women’s Experience of the Effect of 2° Perineal Tears: A Phenomenological Study

Abstract

Introduction

Up to 50% of women who give birth may experience a 2° vaginal tear, which has traditionally been considered a common and normal complication of childbirth. However, recent studies have shown that complications such as a 2° perineal tear can negatively affect a woman’s physical and mental health after birth. This study aimed to explore the experiences of Ice-landic women who underwent a 2° tear repair. It also examined how these repairs affected their physical and psychological well-being, and how they perceived the care and support received during and after childbirth.

Materials and Methods

This phenomenological study follows the Vancouver-School method. In total, 13 individual interviews were conducted with 12 women, who all had experienced a 2° perineal tear at birth. An analytical model was constructed from each interview, and a meta-synthesis was constructed from all the individual analytical models.

Results

The key theme identified, A tear is not the same as a tear, describes the women’s diverse and challenging experiences of a 2° perineal tear, as well as how much it can affect the women’s physical and psycho-logical well-being, and their needs for information and support from midwives. Five main themes were identified: I wish I had known more; Just another perineal suture; Worse than the birth itself; The loss of self; and Feeling powerless towards perinatal care. Furthermore, a few sub-themes emerged from each main theme.

Conclusions

Second degree perineal tears can have a profound impact on women’s physical, psychological and social wellbeing, even in the long term. Women want personalised support and education about perineal tears from healthcare professionals at all stages of the childbearing process. Women want to have their feelings recognised and that the follow up after 2° tear repair after childbirth should be considered as crucial as other care after childbirth, such as breast-feeding.

Key words

women’s experience
second-degree perineal tear
physical well-being
psychological well-being
healthcare services
phenomenology