Að sýna auðmýkt en víkja ekki frá fagmennsku
Höfundur: Unnur Berglind Friðriksdóttir
Ljósmæður búa yfir fjölbreyttri sérþekkingu, sem er í stöðugri þróun. Vegna þessarar sérþekkingar ljósmæðra er brýnt að þær séu virkir þátttakendur þegar nauðsynleg heilbrigðis þjónusta sem varðar frjósemi, barneignarferlið og nýbura umönnun sem veitt er ungu fólki á öllum aldri er skipulögð. En til þess að svo verði þurfum við alltaf að vera á tánum og fylgjast með þeim breytingum og þeirri þróun sem á sér stað hér heima og erlendis. Hér á landi er staðan góð, ein sú besta í heiminum. Þar skiptir góð grunn menntun ljósmæðra miklu máli og þau tæki færi og um hverfi sem við höfum til sí- og endur menntunar. Metnaður ljósmóðurstéttarinnar er mikill enda er mikið í húfi fyrir okkar skjól stæðinga sem er viðkvæmur hópur, sem á rétt á bestu mögulegri þjónustu á hverjum tíma. Samvinnavið aðrar heilbrigðisstéttir er mikil væg. Við höfum verið þeirrar gæfu að njótandi að eiga einstaklega gott samstarf við aðrar heilbrigðisstéttir þar sem tekið er tillit til sérhæfðrar þekkingar og sjónar miða mismunandi fræði greina. Ljósmæður hafa náð að fara bil beggja þannig að okkar skjólstæðingar geta í dag valið á milli nokkurra þjónustu leiða, allt frá því að fæða á heimili sínu, í að fæða á hátækni sjúkra húsi. Þá hvílir sú ábyrgð á ljósmæðrum að meta aðstæður hverju sinni af fagmennsku og í samvinnu við skjólstæðinga, þarsem öryggi og óskir þeirra eru hafðar að leiðar ljósi. Þetta val á þjónustu formi í barn eignar ferlinu leyfi ég mér að fullyrða að sé ekki til staðar í jafn ríkum mæli í öðrum löndum.
Þær samfélagslegu og faglegu kröfur sem gerðar eru til okkar sem heilbrigðisstarfsfólks hafa breyst mikið undanfarna áratugi. Krafan um að hafa stjórn á eigin aðstæðum/fæðingu er sterk og við sem fag fólk verðum að virða það og koma til móts við þær kröfur. En það má ekki og á ekki að koma niður á öryggi og velferð mæðra og nýbura. Þarna reynir á að ljósmæður sýni bæði ákveðna auðmýkt og víki ekki frá eigin fagmennsku.
Sú þróun sem hefur átt sér stað hérlendis og erlendis að konur hafi valið að fæða án aðkomu heilbrigðis starfs manna veldur mér áhyggjum. Við heyrum sögur erlendis frá um afdrif slíkra fæðinga sem sumar hafa haft alvarlegar afleiðingar í för með sér – sögur sem ég vona að verði aldrei íslenskar sögur. Þess vegna er það von mín að við ljós mæður höldum áfram að þróa okkar þjónustu leiðir – mætum konum og þeirra fjölskyldum þar sem þær eru staddar – og vonum að hægt sé að finna sam eigin legan flöt að byggja á. Hér á landi er hægt að velja úr svo mörgum þjónustu formum og jafnvel velja sér hvaða ljós mæður koma til með að veita þjónustuna þegar fæðingin á sér stað.
Sá góði árangur sem við státum okkur af er ekki sjálfsagður. Ég hef áhyggjur af því að það verði rof á milli heilbrigðisstarfsmanna og skjólstæðinga. Þetta er raunveruleg hætta sem mikilvægt er að horfast í augu við. Það hvarflar að mér að þeir straumar sem við er að eiga séu skiljanlegri í erlendu sam hengi, þar sem barneignarþjónusta er oft á tíðum ómanneskjuleg og konur lýsa valdbeitingu í eigin um önnun. Nú sem endranær hef ég fulla trú á ljósmæðrum og fagmennsku þeirra.
Í þessu samhengi velti ég fyrir mér hugtakinu „Free Birth“, en það hafa fæðingar án aðkomu heilbrigðisstarfs fólks verið kallaðar. Ég óska þess að engin kona sem fæðir með aðstoð ljós mæðra og annarra heilbrigðisstarfsmanna, hvar sem sú fæðing á sér stað, upplifi að hún sé undir fjötrum annarra, heldur þvert á móti finni kraft og frelsi í fæðingunni. Kannski þurfum við að finna nýtt hugtak sem nær betur yfir fæðingar reynsluna til að laða að allar konur svo þær finni stuðning í einhverri af þeim þjónustu leiðum sem standa til boða. Ljós mæður munu taka vel á móti ykkur/þér.