Í ár erum við svo lánsamar að fjórtán ljósmæður bætast í hópinn okkar þegar þær útskrifast frá Háskóla Íslands í júní með meistaragráðu til starfsréttinda í ljósmóðurfræði. Eins og hefð er fyrir í vorblaði Ljósmæðrablaðsins fengum við að glugga í lokaverkefni útskriftarnemanna og má hér líta stutta yfirferð yfir meistararitgerðir þeirra. Við vonumst auðvitað til þess að sem flest hafi náð að hlusta á kynningar þeirra sjálfra á verkefnunum í Eirbergi eða streymi í maí síðastliðnum en þau verða einnig aðgengileg inni á skemman.is á næstu mánuðum. Mikil breidd er í verkefnunum og ættu allir að finna eitthvað sem kveikir áhuga. Verkefnin byggja bæði á megindlegum og eigindlegum rannsóknum sem og fræðilegum samantektum á málefnum þungaðra kvenna, fæðandi kvenna og sængurkvenna. Við óskum nýútskrifuðum ljósmæðrum innilega til hamingju með þessi glæsilegu og mikilvægu verkefni um leið og við bjóðum þær innilega velkomnar í ljósmæðrastéttina.
Heiti verkefnis: Fæðingarupplifun kvenna sem ráðgerðu fæðingu utan sjúkrahúss: munur eftir tímasetningu flutnings á hærra þjónustustig. Lýsandi og greinandi þversniðsrannsókn.
Höfundur: Aldís Sveinsdóttir
Leiðbeinandi Dr. Embla Ýr Guðmundsdóttir
Í rannsókn Aldísar var fæðingarupplifun kvenna sem stefna á fæðingu í ljósmæðrastýrðri þjónustu utan sjúkrahúss skoðuð og kannaði hún hvort munur var á fæðingarupplifun þeirra eftir því hvort og hvenær flutningur á hærra þjónustustig átti sér stað. Leitað var í gagnasafn Fæðingarheimilis Reykjavíkur og fæðingarupplifun 174 kvenna til skoðunar. Heildarupplifun fæðingar var almennt jákvæð en flutningur á hærra þjónustustig tengdist minni ánægju með fæðingarupplifun. Marktækur munur reyndist á fæðingarupplifun milli flutningshópa en þær konur sem fæddu án flutnings voru með hæsta heildarskorið, þar á eftir komu konur sem fluttust eftir fæðingu. Konur sem fluttust í fæðingu greindu þó frá jákvæðari upplifun en þær sem fluttust á meðgöngu. Niðurstöður benda til þess að það að hefja fæðingu í ljósmæðrastýrðri þjónustu tengist jákvæðari fæðingarupplifun, jafnvel þegar flutningur á hærra þjónustustig reynist nauðsynlegur
Heiti verkefnis: Tengsl notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu við brjóstagjöf fyrstu sex mánuðina eftir fæðingu. Megindleg afturvirk ferilrannsókn.
Höfundur Arney Þyrí Guðjónsdóttir
Leiðbeinendur: Dr. Berglind Hálfdánsdóttir og Þórdís Björg Kristjánsdóttir
Arney Þyrí notaði sjúkragögn frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins til þess að skoða tengsl milli notkunar ytra oxýtósíns á 1. og/eða 2. stigi fæðingar og brjóstagjafar fyrstu 6 mánuðina eftir fæðingu. Niðurstöður sýndu að notkun á ytra oxýtósíni tengist lægra hlutfalli brjóstagjafar eingöngu, fyrstu 6 mánuðina eftir fæðingu. Tengslin komu snemma fram eftir fæðingu og héldust yfir rannsóknartímabilið. Munurinn var skýr meðal kvenna sem hófu fæðingu með sjálfkrafa sótt, en veikari og ekki alltaf tölfræðilega marktækur þegar fæðing hófst með framköllun. Þar sem um afturvirka ferilrannsókn var að ræða er ekki unnt að draga ályktanir um orsakasamband en niðurstöður gefa þó tilefni til að huga að markvissum stuðningi við brjóstagjöf meðal kvenna sem fá ytra oxýtósín í fæðingu.
Heiti verkefnis: Fræðsluþarfir kvenna með meðgöngusykursýki – heildræn nálgun. Kerfisbundin fræðileg samantekt á eigindlegum rannsóknum.
Höfundur Eva Björk Axelsdóttir
Leiðbeinendur: Dr. Valgerður Lísa Sigurðardóttir og Ingibjörg Th. Hreiðarsdóttir, sérfræðiljósmóðir
Eva kannaði fræðsluþarfir kvenna sem greinast með meðgöngusykursýki með því að skoða eigindlegar rannsóknir en alls stóðust 18 rannsóknir inntökuskilyrði í samantektina. Í niðurstöðum þeirra kom meðal annars fram að greiningin gat reynst konum áskorun og sumar upplifðu greininguna sem áfall og ásökuðu sjálfar sig jafnvel. Þessar hugsanir ásamt sektarkennd við greiningu höfðu hamlandi áhrif á getu þeirra kvenna til að meðtaka upplýsingar. Það skipti þær þess vegna miklu máli hvernig fræðslan var veitt og að samkennd væri höfð að leiðarljósi. Þær vildu ekki bara fræðslu um núverandi ástand heldur einnig um áhrif á framtíðarheilsu og barnið. Þegar fræðsluþarfir þeirra voru skoðaðar var einstaklingsmiðuð fræðsla og krafa um samræmda og lausnamiðaða fræðslu í forgrunni. Rannsóknin bendir á mikilvægar aðferðir til að styrkja sjálfstraust kvenna við greiningu, auka þátttöku þeirra í meðferð og stuðla að betri upplifun af meðgöngu þrátt fyrir greiningu.
Heiti verkefnis Reynsla kvenna af yfirsetu ljósmóður þegar fæðing endar með bráðakeisaraskurði eða áhaldafæðingu. Lýsandi þversniðsrannsókn.
Höfundur Íris Alma Össurardóttir
Leiðbeinendur Dr. Helga Gottfreðsdóttir og Steinunn H. Blöndal, sérfræðiljósmóðir
Íris skoðaði reynslu kvenna af yfirsetu ljósmóður þegar fæðing endar með bráðakeisaraskurði eða áhaldafæðingu og sýndu niðurstöður að þær konur voru líklegri til að eiga lakari reynslu af yfirsetu en þær sem fæddu eðlilega um leggöng. Því skal haldið til haga að meirihluti kvennanna eða um 85% voru engu að síður ánægðar með reynslu sína af yfirsetu ljósmóður. Þá voru konur sem sögðust hafa verið gangsettar vegna óskilgreindra ástæðna marktækt ánægðari en þær sem höfðu tilgreindar gangsetningarástæður. Áhugavert var að í ljós kom að notkun heitra/kaldra bakstra og TENS-tækja hafði marktæk áhrif á reynslu kvennanna til hins betra. Niðurstöður undirstrika mikilvægi yfirsetu og stuðnings ljósmóður í fæðingu og geta stuðlað að auknum gæðum þjónustunnar, sérstaklega í bráðaaðstæðum þegar ljúka þarf fæðingu með læknisfræðilegu inngripi.
Heiti verkefnis: Nýting verkjameðferða og bjargráða meðal kvenna sem stefna að eðlilegri fæðingu. Aftursýn gagnagrunnsrannsókn.
Höfundur Kristín Sara Stefánsdóttir
Leiðbeinandi Dr. Emma Marie Swift
Kristín Sara rannsakaði hvaða verkjameðferðir og bjargráð konur sem stefna að eðlilegri fæðingu án inngripa nýta sér í fæðingu. Leitað var í gagnasafn Fæðingarheimilis Reykjavíkur og voru 333 konur í úrtakinu. Langflestar fæddu á fæðingarheimilinu eða um 85,3% en hinar fluttust til frekari verkjastillingar. Í ljós kom að mest nýttu úrræðin voru bað, glaðloft, tónlist og nudd en einnig nýttu konur TENS-tæki, rebozo, ilmolíur og nálastungur svo eitthvað sé nefnt. Niðurstöðurnar bentu til þess að glaðloft drægi úr flutningi til frekari verkjastillingar og lækkaði flutningur úr 22,3%, fyrir innleiðingu glaðlofts, í 10,7% eftir innleiðingu. Glaðloft virðist þannig geta verið hjálplegt úrræði fyrir konur sem vilja fæða án utanbastsdeyfingar.
Heiti verkefnis „Eins og að fá vinkonu í heimsókn“. Reynsla sængurkvenna af heimaþjónustu ljósmæðra á Íslandi og áhrif hennar á líðan og aðlögun að móðurhlutverkinu.
Höfundur Laufey Karlsdóttir
Leiðbeinendur Dr. Embla Ýr Guðmundsdóttir og Hildur Sigurðardóttir, lektor
Laufey tók viðtöl við níu mæður sem nýttu sér heimaþjónustu ljósmæðra á Íslandi eftir fæðingu til að kanna reynslu þeirra og áhrif þjónustunnar á líðan þeirra og aðlögun að móðurhlutverkinu. Niðurstöður rannsóknarinnar leiddu í ljós að heimaþjónustan hafði mikla þýðingu fyrir upplifun mæðra á fyrstu vikum eftir fæðingu. Í frásögnum þátttakenda kom fram að þjónustan einkenndist af hlýju, trausti og persónulegri nálgun, sem stuðlaði að öryggi, valdeflingu og jákvæðri aðlögun að móðurhlutverkinu. Samhliða þessari jákvæðu upplifun komu einnig fram áskoranir sem tengdust meðal annars óljósri tengingu við næsta þjónustustig þegar heimaþjónustu ljósmæðra laug og breyttu fyrirkomulagi þjónustunnar. Rannsóknin varpar ljósi á hvað vel er gert en einnig á það hvernig bæta megi þjónustuna sjálfa og tengingu við ungbarnavernd sem tekur við að heimaþjónustu lokinni.
Heiti verkefnis: Tengsl ytra oxytósíns í fæðingu við þunglyndiseinkenni mæðra níu vikum eftir fæðingu. Afturskyggn ferilrannsókn.
Höfundur Lilja Sigurðardóttir
Leiðbeinendur Dr. Berglind Hálfdánsdóttir og Þórdís Björg Kristjándóttir
Lilja skoðaði notkun ytra oxýtósíns á 1. og/eða 2. stigi fæðingar og beindi sjónum að mögulegum áhrifum þess á þunglyndiseinkenni mæðra níu vikum eftir fæðingu. Rannsóknin byggir á gögnum frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins þar sem skoðað var EPDS skor (Edinborgarkvarðinn: skimun fyrir fæðingarþunglyndi) kvenna níu vikum eftir fæðingu í tengslum við notkun ytra oxýtósíns. Af þeim 19.374 konum sem skoðaðar voru fengu 21,9% kvennanna ytra oxýtósín á 1. og/eða 2. stigi fæðingar. Heildarskor EPDS reyndist marktækt hærra meðal kvenna sem fengu ytra oxýtósín en meðal þeirra sem ekki fengu ytra oxýtósín og hlutfall kvenna með skor ≥12 var einnig hærra í oxýtósínhópnum. Niðurstöður rannsóknarinnar benda þannig til þess að notkun ytra oxýtósíns í fæðingu geti tengst auknum þunglyndiseinkennum níu vikum eftir fæðingu.
Heiti verkefnis: Viðhorf ljósmæðra til ábótagjafa heilbrigðra nýbura. Kerfisbundin fræðileg samantekt á eigindlegum rannsóknum.
Höfundur Ólöf Ýr Ragnarsdóttir
Leiðbeinendur: Dr. Helga Gottfreðsdóttir og Hallfríður Kristín Jónsdóttir, sérfræðiljósmóðir
Ólöf gerði samantekt á eigindlegum rannsóknum erlendis frá til þess að varpa ljósi á viðhorf ljósmæðra til ábótagjafa heilbrigðra nýbura. Sjö rannsóknir stóðust inntökuskilyrði og benda niðurstöður þeirra til þess að bæði séu til staðar hvetjandi og letjandi þættir með tilliti til stuðnings ljósmæðra við brjóstagjöf og viðhorf þeirra til ábótagjafa heilbrigðra nýbura. Flestar ljósmæður vilja styðja við brjóstagjöf en tímaskortur og tilfinning um að vilja styðja við og hjálpa þreyttum mæðrum getur ýtt undir tíðari ábótagjafir til heilbrigðra nýbura. Samantektin sýnir að mikil þörf er á að rannsaka betur þetta viðfangsefni til að skilja betur hvaða þættir hafa áhrif á viðhorf ljósmæðra til ábótagjafa.
Heiti verkefnis: Fæðing á fæðingarheimili: Öruggur valkostur fyrir hraustar konur í eðlilegri meðgöngu. Aftursýn gagnagrunnsrannsókn.
Höfundur Ósk Jóhannesdóttir
Leiðbeinandi Dr. Emma Marie Swift
Ósk leitaði í gagnasafn Fæðingarheimilis Reykjavíkur til þess að skoða fæðingarútkomur kvenna sem hófu þar fæðingu. Erlendar rannsóknir sýna að útkomur hraustra kvenna í eðlilegri meðgöngu sem stefna að fæðingu á ljósmæðrastýrðum einingum sé góð og tíðni inngripa lág. Niðurstöður Óskar sýndu einmitt það en af þeim 606 konum sem voru í úrtakinu og hófu fæðingu á Fæðingarheimili Reykjavíkur fæddu 88,1% sjálfkrafa um leggöng og 34,4% í vatni. Hlutfall utanbastsdeyfingar var 25,2% og blæðing eftir fæðingu var minni en 500 ml hjá 61,4% kvenna. Flestar konur eða 42,3% hlutu 1. gráðu spangarrifu og 97,6% nýbura hlaut Apgar-stigun ≥7 við 5 mínútna aldur. Rannsóknin styður við að fæðing á fæðingarheimili sé öruggur valkostur fyrir hraustar konur í eðlilegri meðgöngu.
Heiti verkefnis: Fæðing á fæðingarheimili: Öruggur valkostur fyrir hraustar konur í eðlilegri meðgöngu. Aftursýn gagnagrunnsrannsókn.
Höfundur Ósk Jóhannesdóttir
Leiðbeinandi Dr. Emma Marie Swift
Ósk leitaði í gagnasafn Fæðingarheimilis Reykjavíkur til þess að skoða fæðingarútkomur kvenna sem hófu þar fæðingu. Erlendar rannsóknir sýna að útkomur hraustra kvenna í eðlilegri meðgöngu sem stefna að fæðingu á ljósmæðrastýrðum einingum sé góð og tíðni inngripa lág. Niðurstöður Óskar sýndu einmitt það en af þeim 606 konum sem voru í úrtakinu og hófu fæðingu á Fæðingarheimili Reykjavíkur fæddu 88,1% sjálfkrafa um leggöng og 34,4% í vatni. Hlutfall utanbastsdeyfingar var 25,2% og blæðing eftir fæðingu var minni en 500 ml hjá 61,4% kvenna. Flestar konur eða 42,3% hlutu 1. gráðu spangarrifu og 97,6% nýbura hlaut Apgar-stigun ≥7 við 5 mínútna aldur. Rannsóknin styður við að fæðing á fæðingarheimili sé öruggur valkostur fyrir hraustar konur í eðlilegri meðgöngu.
Heiti verkefnis: Fæðingarupplifun og stuðningsþarfir einstaklinga með sögu um kynferðisofbeldi. Kerfisbundin fræðileg samantekt á eigindlegum rannsóknum.
Höfundur Rakel Ástrós Heiðarsdóttir
Leiðbeinendur Dr. Valgerður Lísa Sigurðardóttir og Dr. Lilja Þórunn Þorgeirsdóttir
Rakel gerði samantekt á eigindlegum rannsóknum sem skoðuðu þá þætti sem móta fæðingarupplifun einstaklinga með fyrri sögu um kynferðisofbeldi. Út frá þeim átta rannsóknum sem stóðust inntökuskilyrði var niðurstöðum skipt í þrennt. Í fyrsta lagi er fæðingin hjá þessum einstaklingum háð samhengi og endurupplifun áfalls á sér ekki stað í tómarúmi heldur í samhengi við einstaklingsbundna upplifun og fæðingarumhverfið. Í öðru lagi áttu flestir þátttakendur það sameiginlegt að greina ekki frá áfallasögu sinni en þöggun er algengt viðbragð við áfalli. Margt spilar þar inn í en einnig var greinilegt að sjaldan skapast rými til að taka við áfallasögu skjólstæðinga, þrátt fyrir að mælst sé til þess í vinnuleiðbeiningum mæðraverndar. Í þriðja lagi getur upplifaður skortur á stjórn verið sterk áfallakveikja sem síðan kemur af stað áfallaviðbrögðum. Niðurstöður undirstrika þörf á aukinni þekkingu á flóknu eðli áfalla, áfallaviðbragða og áfallamiðaðri nálgun í samskiptum við skjólstæðinga sem hafa sögu um kynferðisofbeldi, þannig væri mögulega hægt að draga úr neikvæðri fæðingarupplifun.
Heiti verkefnis Líkamsímynd barnshafandi kvenna á Íslandi. Forprófun og lýsandi þversniðsrannsókn.
Höfundur Rósa Þórhildar Lárusdóttir
Leiðbeinandi Dr. Valgerður Lísa Sigurðardóttir
Rósa þýddi og staðfærði mælitækið Body Image Pregnancy Scale (BIPS) sem þróað hefur verið til að meta líkamsímynd á meðgöngu en sambærilegur matslisti er ekki til á Íslandi. Fyrst var listinn þýddur og forprófaður á þrettán einstaklingum með góða þekkingu á íslensku til mats á orðalagi og menningarlegu samhengi. Síðan gerði Rósa rannsókn á 198 barnshafandi konum til að meta nothæfi mælitækisins hérlendis en sú rannsókn benti m.a. til almennt jákvæðrar líkamsímyndar meðal íslenskra barnshafandi kvenna. Rannsóknin gefur okkur ljósmæðrum gagnlegt tæki til að greina barnshafandi konur sem þurfa aukinn stuðning á meðgöngu vegna neikvæðrar líkamsímyndar en frekari staðfestingu þarf á próffræðilegum eiginleikum matslistans með framtíðarrannsóknum.
Heiti verkefnis „Að reyna að kynnast mér sem manneskju“. Upplifun kvenna af yfirsetu og stuðningi ljósmóður í áhalda- og bráðakeisarafæðingum. Ígrundandi þemagreining.
Höfundur Svanhvít Jóhanna Jóhannsdóttir
Leiðbeinendur Dr. Helga Gottfreðsdóttir og Steinunn H. Blöndal, sérfræðiljósmóðir
Svanhvít tók viðtöl við ellefu konur til þess að kanna upplifun þeirra af yfirsetu og stuðningi ljósmæðra í fæðingu sem enduðu með áhalda- eða bráðakeisarafæðingu. Niðurstöður hennar leiddu í ljós að þörf fyrir mennsku í forgrunni var líkt og rauður þráður í gegnum frásagnir kvennanna. Þær lýstu því að ljósmóðir og maki verða að einskonar samstilltu stuðningskerfi og ákall var um að þó að atburðarásin í bráðaaðstæðum sé hröð þurfi að vernda sjálfræði kvenna og stuðla að virkri þátttöku þeirra með góðri upplýsingagjöf og gegnsæi. Á sama tíma kunnu þær að meta að heilbrigðisstarfsfólk sýndi faglega forystu í bráðaaðstæðum. Niðurstöðurnar undirstrika að yfirseta og samskipti ljósmóður við hina fæðandi konu gegna lykilhlutverki í að móta jákvæða fæðingarupplifun í áhalda- og keisarafæðingum. Leggja þarf áherslu á að vernda mannlega nærveru og þátttöku kvenna jafnvel í hátæknivæddu fæðingarumhverfi.
Heiti verkefnis „Hún gerði þetta bara svo auðvelt“ Reynsla kvenna af yfirsetu ljósmóður í fæðingu með utanbastsdeyfingu. Eigindleg viðtalsrannsókn.
Höfundur Thelma Guðlaug Arnarsdóttir
Leiðbeinendur Dr. Helga Gottfreðsdóttir og Steinunn H. Blöndal, sérfræðiljósmóðir
Thelma tók viðtöl við átta frumbyrjur til þess að kanna upplifun þeirra af yfirsetu og stuðningi ljósmóður þegar utanbastsdeyfing er til staðar. Stuðningur ljósmóðurinnar birtist fyrst og fremst sem styðjandi nærvera og með henni hélt ljósmóðirin utan um rýmið og ferli fæðingarinnar. Kjarninn í góðri yfirsetu ljósmóður fól meðal annars í sér að hafa næmni fyrir þörfum kvennanna og geta lesið í mismunandi aðstæður, að sýna yfirvegun og ró sem þeim fannst færast yfir á fæðingarrýmið og að konurnar upplifðu sig vera séðar. Fæðingin fyrir þeim var sameiginlegt verkefni þeirra, ljósmóður og maka og fannst þeim mikilvægt að upplifa stuðning við ákvarðanatöku og val á verkjameðferð. Niðurstöðurnar undirstrika að stöðug nærvera ljósmóður er lykilþáttur í að stuðla að valdeflandi fæðingarupplifun þvert á verkjameðferðir. Þegar utanbastsdeyfing dregur úr líkamlegri tengingu konunnar við fæðingarferlið verður hlutverk ljósmóðurinnar enn mikilvægara sem brú milli tæknilegra inngripa og mannlegrar upplifunar fæðingarinnar.
Heiti verkefnis Reynsla mæðra af brjóstagjöf fram yfir ungbarnatímabilið. Fræðileg samantekt á eigindlegum rannsóknum.
Höfundur Tinna Lind Hallsdóttir
Leiðbeinendur Dr. Embla Ýr Guðmundsdóttir og Dr. Helga Gottfreðsdóttir
Tinna gerði samantekt á erlendum rannsóknum sem kanna reynslu mæðra af brjóstagjöf fram yfir ungbarnatímabilið. Ellefu rannsóknir stóðust inntökuskilyrði og leiddi greiningin í ljós fjögur undirþemu. Í fyrsta lagi upplifðu mæður brjóstagjöf fram yfir ungbarnatímabilið sem merkingarbæra reynslu sem tengdist sjálfsmynd þeirra, tilgangi og tengslum við barnið. Í öðru lagi einkenndist reynslan af líkamlegri og tilfinningalegri tvíræðni þar sem brjóstagjöfin var bæði gefandi og krefjandi. Í þriðja lagi kom fram að mæður upplifðu félagslega jaðarstöðu, fordóma og þörf fyrir að réttlæta áframhaldandi brjóstagjöf. Í fjórða lagi reyndist stuðningur frá öðrum mæðrum, jafningjahópum og nánasta umhverfi mikilvægt mótvægi við neikvæð samfélagsleg viðhorf. Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi áframhaldandi stuðnings og fræðslu frá heilbrigðisstarfsfólki til mæðra sem halda brjóstagjöf áfram eftir fyrsta ár barnsins.