Um árabil hefur mér verið hugleikið að konur geti tekist á við fæðinguna sína á góðan, uppbyggilegan og upplýstan hátt og átt góða fæðingarupplifun. Satt best að segja hefur sú hugsun orðið að hálfgerðri ástríðu hjá mér.
Fæðingarupplifun er eitthvað sem fylgir okkur konum alla ævi og getur styrkt okkur í lífsins verkefnum. En reynslan getur líka haft neikvæðar afleiðingar og valdið mikilli vanlíðan og kvíða, jafnvel á þann hátt að konan getur ekki hugsað sér að eignast fleiri börn.
Fæðingarreynsla er frumstæð og hrá upplifun og sjaldan á lífsleiðinni komumst við jafn nálægt frumkonunni í okkur. Þessi reynsla er geymd djúpt í sálinni á okkur og hverfur ekki úr minninu. Við gleymum fæðingunum okkar aldrei. Flestar getum við rakið fæðingarsögurnar okkar nokkuð nákvæmlega, þótt þær séu margar. Þær eru til dæmis fjórar hjá undirritaðri og allar kristaltærar í huga mér. Í þessu samhengi kemur nú upp í huga mér kær minning frá elsku Imbu ömmu minni. Þegar ég byrjaði að læra ljósmóðurfræði var hún svo óendanlega stolt af mér, en sjálf hafði hún fætt öll sín fjögur börn heima í rúmi með Helgu ljósu sér við hlið. Helga ljósa Níelsdóttir var engill í mannsmynd í augum ömmu. Þegar ég byrjaði í náminu hafði amma síðan mikla þörf fyrir að segja mér frá fæðingum sínum. Þá var hún komin á áttræðisaldur, stolt af því hvað þetta hefði alltaf gengið vel hjá sér, en hún sagði mér frá öllum fæðingunum sínum eins og þær hefðu gerst í gær.
Í starfi mínu sem ljósmóðir hef ég rætt við margar konur um erfiða reynslu í fæðingarúrvinnsluviðtölum. Mér finnst alltaf jafn sárt að heyra þessar erfiðu fæðingasögur, og hef oft hugsað með mér að þetta hefði ekki þurft að fara svona. Það er til mikils að vinna fyrir konur að eiga góða fæðingarupplifun. Og það er sömuleiðis til mikils að vinna fyrir okkur ljósmæður að hjálpa konum að eiga góða fæðingarupplifun. En það gerist ekki bara í fæðingunni sjálfri, sú vinna hefst nefnilega í upphafi meðgöngu.
Þegar ég steig mín fyrstu skref í starfi sem ljósmóðir vann ég á fæðingargangi á Landspítalanum. Þar hitti ég margar konur og var viðstödd margar og mismunandi fæðingar. Á þessum árum fór ég að taka eftir því að konur sem höfðu stundað jóga á meðgöngu voru á einhvern hátt að gera og hugsa hlutina öðruvísi. Þær tókust á við fæðinguna með öðrum verkfærum og gátu mun betur einbeitt sér í öndun og slökun. Þær gátu fókuserað með einbeittari hætti og voru meðvitaðar um að vera á hreyfingu í fæðingunni. Þeirra nálgun var eitthvað svo fallega eðlileg og yfirveguð. Iðulega heyrði ég þær segja eftir fæðinguna „þetta jóga var alveg að bjarga mér“ eða „ég hefði aldrei getað þetta án jógaöndunarinnar“. Þetta vakti strax forvitni mína og til að gera langa sögu stutta lærði ég að vera meðgöngujógakennari og hef verið að kenna meðgöngujóga síðan árið 2022.
En hvað er jóga? Flestir sjá fyrir sér liðuga manneskju sem setur líkamann í allskonar skrítnar stellingar, og hugsa með sér: jóga er ekkert fyrir mig, ég er svo stirð/ur. En jóga er miklu meira en að setja líkamann í ákveðnar stellingar. Einföld þýðing á orðinu jóga er „að sameina,“ eða „að tengjast“. Hér er vísað til sameiningar líkama og huga og sameiningar einstaklingsvitundar og alheimsvitundar. Jóga er því miklu meira en líkamlegar stöður. Jóga er siðfræði, sjálfstjórn, öndunartækni, hugleiðsla, einbeiting og andleg sjálfsskoðun: allt til að bæta mannlega upplifun og líðan og vera þar með betur í stakk búinn til að öðlast jafnvægi í lífinu.
Í meðgöngujóga eru konur vissulega í heilmiklum líkamlegum undirbúningi. Þær teygja, mýkja og styrkja vöðva á ákveðinn hátt sem hjálpar líkamanum að opna sig og ýta barninu út. En meðgöngujóga snýst um svo miklu meira en þetta líkamlega. Merking orðsins jóga, að sameinast og að tengjast, á raunar mjög vel við hjá barnshafandi konu. Á þessum tíma eru konan og barnið eitt, þau eru tengd og lifa saman í einingu. Þau byrja að mynda tengsl frá fyrsta degi meðgöngunnar, líkamlega og andlega, og jóga hjálpar til við þessa tenglsamyndun með því að nota hugleiðslu og fá konuna til dæmis þannig til að horfa inn á við, strjúka bumbuna og sjá fyrir sér barnið sitt.
Jógaöndun á einstaklega vel við á meðgöngu og í fæðingu. Hún hjálpar til við að róa líkama og huga og ná þar með andlegri einbeitingu. Öndunin er algjört lykilatriði og með því að æfa hana reglulega á meðgöngunni verður það bjargráð svo miklu aðgengilegra í fæðingunni sjálfri. Í meðgöngujóga er konan hvött til að treysta á eigin líkama með því að hlusta á hann og hugsa jákvætt og fallega um líkamann og ná þannig betri stjórn í fæðingunni. Að missa stjórn er einmitt eitt af því sem margar konur hræðast og er eitt af því sem konur með erfiða fæðingarupplifun lýsa mjög oft.
Félagslegi þátturinn er einnig mjög mikilvægur. Í meðgöngujógatímum verður til lítið, fallegt samfélag kvenna sem eru allar að ganga í gegnum þetta verkefni á sama tíma, að verða mamma. Þær deila gleði, sorgum, áhyggjum og góðum ráðum og þessi dýrmæti jafningjastuðningur getur stundum þróast út í vinskap sem heldur síðan áfram þegar litlu börnin eru fædd. Jóga á meðgöngu getur þannig verið mikil valdefling fyrir konur, þær fá trú og traust á líkamann sinn, læra ýmis bjargráð sem nýtast svo við þær krefjandi aðstæður sem fæðingin er. Með þessu móti leggja þær grunn að góðri fæðingarupplifun sem fylgir þeim síðan út í lífið og geta svo vonandi stoltar sagt ömmubörnunum sínum frá 50 árum seinna.